انتخاب مسواک مناسب برای کودکان؛ راهنمای کامل والدین

چرا مسواک با برس نرم برای کودکان بهتر است؟

یکی از مهم‌ترین نکات در انتخاب مسواک کودک، توجه به جنس و میزان نرمی برس آن است. برای کودکان، برس نرم انتخاب مناسبی است؛ زیرا هدف مسواک زدن، حذف پلاک میکروبی از سطح دندان‌ها و اطراف لثه‌هاست، نه وارد کردن فشار زیاد به دندان و لثه.

برس‌های سفت یا مسواک زدن با فشار بیش از حد می‌تواند به بافت لثه آسیب وارد کند و باعث ایجاد ناراحتی هنگام مسواک زدن شود. به همین دلیل، بهتر است والدین به جای انتخاب مسواکی با برس زبر برای تمیزکنندگی بیشتر، روی تکنیک صحیح مسواک زدن و استفاده منظم از مسواک نرم تمرکز کنند.

آیا برس متوسط یا زبر برای دندان کودک مناسب است؟

به طور معمول، برای مسواک کودکان برس نرم توصیه می‌شود. حتی اگر کودک دندان‌های زیادی داشته باشد یا پلاک بیشتری روی دندان‌هایش تشکیل شود، نباید برای تمیز کردن بهتر دندان‌ها از مسواک زبر یا فشار بیشتر استفاده کرد.

اگر با وجود مسواک زدن منظم، پلاک زیادی روی دندان‌های کودک باقی می‌ماند، بهتر است روش مسواک زدن، نوع خمیردندان و وضعیت سلامت دهان کودک توسط دندانپزشک کودکان بررسی شود.

اندازه مسواک کودک باید چقدر باشد؟

یکی از اشتباهات رایج والدین، خرید مسواکی با سری بزرگ برای کودک است. سری بزرگ ممکن است نتواند به‌راحتی در فضای محدود دهان کودک حرکت کند و دسترسی به دندان‌های عقبی و سطوح داخلی دندان‌ها را دشوار کند.

مسواک کودک باید سری کوچک و متناسب با دهان او داشته باشد. اندازه مناسب مسواک با رشد کودک تغییر می‌کند و با بزرگ‌تر شدن فک و دهان، می‌توان از مسواک متناسب با گروه سنی جدید استفاده کرد.

بنابراین هنگام خرید مسواک فقط به عبارت «کودک» روی بسته‌بندی توجه نکنید؛ بلکه اندازه سری مسواک را نیز بررسی کنید.

انتخاب مسواک مناسب بر اساس سن کودک

نیازهای دهان کودک در سنین مختلف یکسان نیست. به همین دلیل، بهتر است مسواک متناسب با مرحله رشد کودک انتخاب شود.

مسواک مناسب نوزادان و کودکان زیر ۳ سال

مراقبت از دهان کودک حتی قبل از کامل شدن دندان‌های شیری اهمیت دارد. آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا توصیه می‌کند در این دوره از مسواک نرم و متناسب با سن کودک استفاده شود و با رویش دندان‌ها، مسواک زدن منظم آغاز شود.

برای این گروه سنی، مسواک باید:

• سری بسیار کوچک داشته باشد.
• برس کاملاً نرم داشته باشد.
• دسته‌ای داشته باشد که والد بتواند به‌خوبی آن را کنترل کند.
• برای دهان کوچک کودک مناسب باشد.

در این سن معمولاً والدین باید بخش اصلی مسواک زدن را انجام دهند؛ زیرا کودک هنوز مهارت حرکتی لازم برای تمیز کردن کامل دندان‌ها را ندارد.

مسواک مناسب کودکان ۳ تا ۶ سال

با افزایش تعداد دندان‌ها و رشد فک، اندازه مسواک نیز باید متناسب با دهان کودک باشد. همچنان برس نرم و سری کوچک اهمیت زیادی دارد.

در این سن کودک می‌تواند کم‌کم خودش مسواک زدن را تمرین کند، اما والدین نباید تصور کنند که کودک می‌تواند به‌تنهایی تمام سطوح دندان‌ها را به‌خوبی تمیز کند. بهتر است والدین بر مسواک زدن کودک نظارت داشته باشند و در صورت نیاز، تمیز کردن دندان‌ها را تکمیل کنند.

در این گروه سنی نیز مقدار خمیردندان فلورایددار باید کنترل شود. توصیه فعلی ADA و AAPD برای کودکان ۳ تا ۶ سال، استفاده از حداکثر مقدار خمیردندان به اندازه یک نخود و نظارت والدین بر مسواک زدن است.

مسواک مناسب کودکان ۶ تا ۹ سال

در این سن کودک کنترل بیشتری روی مسواک دارد، اما هنوز ممکن است برخی قسمت‌های دهان، به‌خصوص دندان‌های عقبی، به‌خوبی تمیز نشوند.

مسواک کودک باید همچنان برس نرم و اندازه مناسب داشته باشد. با رشد دهان کودک می‌توان به‌تدریج از مسواک‌های دارای سری بزرگ‌تر استفاده کرد، اما انتخاب نهایی باید بر اساس اندازه دهان و راحتی کودک باشد.

در این سن، آموزش تکنیک صحیح مسواک زدن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. والدین بهتر است هر چند وقت یک‌بار نحوه مسواک زدن کودک را بررسی کنند و مطمئن شوند که کودک تمام سطوح دندان‌ها را تمیز می‌کند.

مسواک مناسب کودکان بالای ۹ سال

در حدود ۹ تا ۱۰ سالگی، بسیاری از دندان‌های دائمی کودک رویش پیدا کرده‌اند. طبق راهنمای آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا، در این سن در بسیاری از کودکان می‌توان از مسواک و خمیردندان مناسب بزرگسالان استفاده کرد؛ با این حال، نرم بودن برس و مناسب بودن اندازه مسواک همچنان اهمیت دارد.

اگر کودک ارتودنسی دارد، دندان‌های شلوغ یا نامرتب دارد یا در تمیز کردن بعضی قسمت‌ها مشکل دارد، ممکن است دندانپزشک کودکان مسواک یا ابزارهای کمکی خاصی را توصیه کند.

مسواک دستی بهتر است یا مسواک برقی برای کودکان؟

یکی از پرسش‌های رایج والدین این است که آیا برای کودک مسواک برقی بخرند یا مسواک دستی انتخاب بهتری است.

پاسخ این است که هر دو نوع مسواک می‌توانند برای کودکان مناسب باشند؛ به شرطی که کودک یا والد بتواند به‌درستی از آنها استفاده کند. ADA نیز استفاده مؤثر از هر دو نوع مسواک دستی و برقی را تأیید می‌کند.

مزایای مسواک دستی برای کودکان

مسواک دستی:

• ساده و قابل استفاده است.
• قیمت مناسبی دارد.
• تنوع زیادی در اندازه و طراحی دارد.
• برای کودکان کم‌سن و سال قابل استفاده است.
• نیاز به باتری یا شارژ ندارد.

برای بسیاری از کودکان، یک مسواک دستی با برس نرم و اندازه مناسب کاملاً کافی است؛ به شرطی که مسواک زدن با تکنیک صحیح و به مدت کافی انجام شود.

مزایای مسواک برقی برای کودکان

مسواک برقی می‌تواند برای برخی کودکان گزینه مناسبی باشد، به‌خصوص کودکانی که:

• به مسواک زدن علاقه ندارند.
• مدت کافی مسواک نمی‌زنند.
• در کنترل حرکات دست مشکل دارند.
• به دلیل طراحی جذاب‌تر مسواک برقی، انگیزه بیشتری برای مسواک زدن پیدا می‌کنند.

برخی مسواک‌های برقی مخصوص کودکان دارای تایمر دو دقیقه‌ای هستند و می‌توانند به کودک کمک کنند مدت توصیه‌شده مسواک زدن را رعایت کند. برخی مدل‌ها همچنین زمان مسواک زدن را به قسمت‌های کوتاه‌تر تقسیم می‌کنند تا کودک بداند چه زمانی باید محل مسواک را تغییر دهد. 

آیا مسواک برقی برای همه کودکان ضروری است؟

خیر. مسواک برقی یک ضرورت برای همه کودکان نیست. اگر کودک با یک مسواک دستی مناسب و روش صحیح، دندان‌های خود را به‌خوبی تمیز می‌کند، لزوماً نیازی به تغییر مسواک ندارد.

در مقابل، اگر کودک به دلیل مهارت حرکتی، بی‌علاقگی یا شرایط خاص دهان و دندان در مسواک زدن مشکل دارد، دندانپزشک کودکان می‌تواند درباره مناسب بودن مسواک برقی راهنمایی کند.

هر چند وقت یک‌بار باید مسواک کودک را عوض کنیم؟

حتی اگر مسواک هنوز ظاهراً سالم باشد، نباید برای مدت بسیار طولانی از آن استفاده کرد.

توصیه عمومی این است که مسواک یا سری مسواک کودک تقریباً هر سه تا چهار ماه یک‌بار تعویض شود. اگر موهای مسواک زودتر از این زمان خمیده، فرسوده یا از هم باز شدند، باید زودتر تعویض شود.

همچنین اگر کودک دچار برخی عفونت‌ها یا بیماری‌های عفونی شده است، می‌توان درباره تعویض مسواک پس از بهبودی نیز با دندانپزشک مشورت کرد. آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا نیز تعویض مسواک پس از برخی بیماری‌ها و عفونت‌ها را توصیه می‌کند.

از کجا بفهمیم مسواک کودک زمان تعویضش رسیده است؟

علائم زیر نشان می‌دهند مسواک کودک باید تعویض شود:

• موهای برس خم شده‌اند.
• برس حالت اولیه خود را از دست داده است.
• موهای مسواک از هم باز شده‌اند.
• دسته مسواک آسیب دیده است.
• مسواک بیش از سه تا چهار ماه استفاده شده است.(بیشتر بدانید: زمان تعویض مسواک برای کودکان)

آیا مسواک مخصوص کودکان از مسواک بزرگسالان بهتر است؟

برای کودکان کم‌سن، استفاده از مسواک مخصوص کودک معمولاً انتخاب مناسب‌تری است؛ زیرا اندازه سری و دسته آن با دست و دهان کودک تناسب بیشتری دارد.

مسواک بزرگسالان ممکن است سری بزرگی داشته باشد و حرکت دادن آن در دهان کودک را دشوار کند. در نتیجه، کودک ممکن است نتواند به‌خوبی به دندان‌های عقبی یا سطوح داخلی دندان‌ها دسترسی پیدا کند.

با افزایش سن و رشد فک، می‌توان به‌تدریج از مسواک‌های بزرگ‌تر استفاده کرد. در سنین بالاتر، اندازه دهان و تعداد دندان‌های دائمی کودک در انتخاب مسواک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

آیا مسواک زدن با مسواک مناسب به‌تنهایی از پوسیدگی دندان کودک جلوگیری می‌کند؟

خیر. انتخاب مسواک مناسب بسیار مهم است، اما سلامت دندان کودک به یک عامل واحد وابسته نیست.

پیشگیری از پوسیدگی به مجموعه‌ای از عوامل بستگی دارد، از جمله:

• مسواک زدن منظم و صحیح
• استفاده مناسب از خمیردندان فلورایددار
• مقدار مناسب خمیردندان متناسب با سن
• نظارت والدین بر مسواک زدن کودک
• رعایت رژیم غذایی مناسب
• محدود کردن مصرف مکرر مواد غذایی و نوشیدنی‌های شیرین
• مراجعه منظم به دندانپزشک کودکان
• ارزیابی خطر پوسیدگی دندان

AAPD تأکید می‌کند که مسواک زدن دو بار در روز با مقدار مناسب خمیردندان فلورایددار یکی از مهم‌ترین روش‌های پیشگیری از پوسیدگی دندان در کودکان است.(بیشتر بدانید: فیشور سیلانت دندان (شیار پوش) چیست؟ )

مقدار خمیردندان روی مسواک کودک چقدر باشد؟

انتخاب مسواک مناسب باید همراه با استفاده صحیح از خمیردندان باشد. استفاده بیش از اندازه از خمیردندان فلورایددار، به‌خصوص در کودکی که هنوز نمی‌تواند خمیردندان را به‌خوبی تف کند، می‌تواند باعث دریافت بیش از حد فلوراید شود.

به طور کلی:

ADA و AAPD توصیه می‌کنند کودکان زیر ۳ سال از مقدار بسیار کمی خمیردندان فلورایددار، در حد یک دانه برنج، استفاده کنند و کودکان ۳ تا ۶ سال حداکثر به اندازه یک نخود خمیردندان داشته باشند. والدین نیز باید بر مسواک زدن و تف کردن خمیردندان نظارت کنند.

کودک از چه سنی باید خودش مسواک بزند؟

کودک می‌تواند از سنین پایین، مسواک زدن را به شکل بازی و تمرین یاد بگیرد، اما توانایی گرفتن مسواک به این معنا نیست که می‌تواند تمام دندان‌های خود را به‌طور کامل تمیز کند.

در سال‌های ابتدایی، والدین باید مسئول اصلی مسواک زدن باشند و به تدریج اجازه دهند کودک خودش نیز این کار را تمرین کند.

با افزایش سن و بهتر شدن مهارت‌های حرکتی، میزان استقلال کودک بیشتر می‌شود، اما بهتر است والدین همچنان بر مسواک زدن او نظارت داشته باشند تا مطمئن شوند همه سطوح دندان‌ها تمیز می‌شوند.
برای اطلاعات بیشتر کلیک کنید:طرز استفاده از مسواک انگشتی برای نوزاد، زمان شروع و سن مناسب آن

اشتباهات رایج والدین هنگام خرید مسواک کودک

گاهی والدین با وجود توجه به مسواک زدن، در انتخاب ابزار مناسب اشتباه می‌کنند. برخی از رایج‌ترین اشتباهات عبارت‌اند از:

• انتخاب مسواک با برس زبر: برای تمیز کردن بهتر دندان‌ها نیازی به برس زبر نیست. مسواک کودک بهتر است برس نرم داشته باشد.
• خرید مسواک با سری بزرگ: سری بزرگ می‌تواند دسترسی به دندان‌های عقبی را دشوار کند.
• انتخاب مسواک فقط بر اساس برند یا ظاهر: برند و ظاهر جذاب می‌توانند مهم باشند، اما تناسب مسواک با سن و دهان کودک اهمیت بیشتری دارد.
• استفاده طولانی‌مدت از یک مسواک:حتی اگر مسواک ظاهراً قابل استفاده باشد، پس از فرسوده شدن برس باید تعویض شود.
• اجازه دادن به کودک برای مسواک زدن کاملاً مستقل در سنین پایین:کودک ممکن است تصور کند دندان‌هایش را تمیز کرده باشد، اما بخش‌هایی از دندان همچنان دارای پلاک باقی بماند.
• فشار دادن بیش از حد مسواک روی دندان‌ها:تمیز کردن دندان به فشار زیاد نیاز ندارد. تکنیک صحیح و حرکت آرام مسواک اهمیت بیشتری دارد.

برای کودک دارای دندان‌های نامرتب یا ارتودنسی چه مسواکی مناسب است؟

اگر کودک دندان‌های نامرتب، شلوغ یا ارتودنسی‌شده دارد، تمیز کردن تمام قسمت‌های دندان می‌تواند دشوارتر شود. در چنین شرایطی ممکن است مسواک معمولی به‌تنهایی برای تمیز کردن بعضی نواحی کافی نباشد.

نوع مسواک و ابزارهای کمکی باید با توجه به وضعیت دهان کودک انتخاب شود. در صورت وجود ارتودنسی، دندانپزشک می‌تواند درباره انتخاب مسواک مناسب و روش تمیز کردن اطراف براکت‌ها و سیم‌ها راهنمایی دقیق‌تری ارائه کند.

آیا برای انتخاب مسواک کودک باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟

برای خرید یک مسواک معمولی، معمولاً نیازی به نسخه یا معاینه اختصاصی نیست؛ اما اگر کودک پوسیدگی‌های مکرر، مشکلات لثه، دندان‌های نامرتب، ارتودنسی، نیازهای ویژه یا مشکل در مسواک زدن دارد، مشورت با دندانپزشک کودکان می‌تواند به انتخاب ابزار مناسب‌تر کمک کند.

همچنین مراجعه منظم به دندانپزشک کودکان فقط برای درمان پوسیدگی نیست. ارزیابی خطر پوسیدگی، آموزش والدین و بررسی عادات بهداشت دهان نیز بخشی از مراقبت پیشگیرانه از دندان‌های کودک است. AAPD توصیه می‌کند مراقبت دندانپزشکی کودک از زمان رویش اولین دندان و حداکثر تا یک‌سالگی آغاز شود.