طرز استفاده از مسواک انگشتی برای نوزاد، زمان شروع و سن مناسب آن

هیچ‌گاه برای اندیشیدن به سلامت دندان‌های نوزاد زود نیست! شاید نوزاد شما بدون دندان متولد شود، اما مراقبت از دهان و لثه‌ها حتی پیش از رویش اولین دندان‌ها، سنگ بنای عادت‌های خوب و پیشگیری از مشکلات دندانپزشکی در آینده است.

شما به عنوان والدین، وظیفه حفظ سلامت دهان و دندان کودک را حتی پیش از اولین ویزیت دندانپزشکی (که باید در یک‌سالگی یا شش ماه پس از رویش اولین دندان انجام شود) برعهده دارید. چه مسواکی برای کودک زیر یک سال مناسب است؟ بهداشت دهان و دندان را از چه سنی و چگونه باید شروع کرد؟ اینها سؤالاتی هستند که ذهن هر پدر و مادری را به خود مشغول می‌سازد.

در این مقاله، دکتر نجمه اخلاقی، متخصص دندانپزشکی کودکان با بیهوشی در اصفهان، شما را با یکی از بهترین ابزارها برای این آغاز مهم آشنا می‌کند: مسواک انگشتی.

مسواک انگشتی چیست و چرا برای کودکان ضروری است؟

مسواک‌های انگشتی سیلیکونی که بسیار نرم و بدون آسیب هستند، اولین نقطه شروع برای بهداشت دهان و دندان کودکان به شمار می‌آیند. استفاده از این مسواک‌ها به دلیل طراحی و نحوه استفاده آسان و همچنین کوچک بودن فضای دهان کودک، معمولاً هم برای والدین و هم برای کودک راحت‌تر است.

مزایای استفاده از مسواک انگشتی:

1. تمیز کردن ملایم: موهای نرم سیلیکونی یا نایلونی آن، لثه و دندان‌های تازه روییده کودک را بدون ایجاد آسیب یا حس بد، تمیز می‌کند.
2. مناسب برای زمان دندان درآوردن (Teething): سیلیکون گزینه بسیار مناسبی در زمان رشد دندان‌هاست، زیرا مسواک‌های معمولی ممکن است به لثه‌های حساس آسیب برسانند.
3. تسکین ناراحتی لثه: می‌توانید مسواک انگشتی سیلیکونی را درون فریزر قرار دهید و از آن به عنوان یک روش ملایم و عالی برای ماساژ لثه‌های ملتهب و تسکین ناراحتی‌های زمان رشد دندان استفاده کنید.
4. ضدعفونی آسان: همه مسواک‌های سیلیکونی قابلیت ضدعفونی در آب جوش را دارند.
5. ایجاد عادت: این مسواک‌ها، ابزاری عالی برای ایجاد عادت‌های بهداشتی مناسب از ابتدا هستند و می‌توانند به زمان در آغوش گرفتن و ارتباط برقرار کردن با نوزاد تبدیل شوند.

مسواک زدن نوزاد را از کِی شروع کنیم؟

دندانپزشکان اطفال توصیه می‌کنند که شروع بهداشت دهان و دندان یک انسان باید بلافاصله پس از تولد او آغاز شود.

قبل از رویش دندان‌ها (۰ تا ۶ ماهگی):

حتی قبل از رشد اولین دندان، باکتری‌ها در دهان نوزاد رشد می‌کنند. قندهای موجود در شیر مادر، شیر خشک و مکمل‌ها، مقصران اصلی تجمع باکتری‌ها هستند که می‌توانند منجر به مشکلات سلامت دندان در آینده شوند.

• روش کار: برای نوزاد بدون دندان، مسواک زدن لثه‌ها را به طور منظم شروع کنید. پس از هر وعده غذایی (حداقل دو بار در روز)، یک گاز استریل مرطوب یا مسواک انگشتی پارچه‌ای نرم را بردارید و با انگشت اشاره، به آرامی روی لثه‌های نوزاد بکشید و تمیز کنید.
• هدف: تمیز نگه داشتن دهان، ایجاد عادت تمیز کردن دهان به طور مرتب و کمک به نوزاد برای عادت کردن به داشتن دهان تمیز.

پس از رویش اولین دندان (۶ تا ۱۲ ماهگی):

به محض اینکه اولین دندان کودک نیش زد (معمولاً بین ۶ تا ۱۲ ماهگی)، باید مسواک زدن و مراقبت از دندان نوزاد را آغاز کرد. بهترین وسیله برای این دوره استفاده از مسواک‌های انگشتی سیلیکونی است.

• ابزار مناسب: مسواک انگشتی سیلیکونی یا مسواکی با موهای نایلونی نرم.
• زمان: بعد از هر وعده غذایی و قبل از خواب.
• نکته مهم: تا دو سالگی از هیچ گونه خمیر دندانی استفاده نکنید. فقط کافی است مسواک را با آب خیس کنید.

مسواک انگشتی تا چه سنی مناسب است و چه زمانی باید آن را تعویض کرد؟

مسواک انگشتی برای نوزادان از بدو تولد تا حدود ۱۸ الی ۲۴ ماهگی یک گزینه عالی است. با این حال، زمان دقیق تعویض آن به رشد کودک شما و تعداد دندان‌هایش بستگی دارد. به طور کلی، با مشاهده موارد زیر، زمان آن رسیده که مسواک انگشتی را با یک مسواک کودک با سر کوچک و موهای نرم تعویض کنید:

• رویش دندان‌های آسیاب (Molars): این دندان‌ها سطوح بزرگ‌تر و شیارهای بیشتری دارند که تمیز کردن آن‌ها با مسواک انگشتی دشوار است.
• تمایل کودک به گاز گرفتن: اگر کودک در حین مسواک زدن شروع به گاز گرفتن انگشت شما می‌کند، استفاده از مسواک دسته‌دار ایمن‌تر است.
• افزایش تعداد دندان‌ها: با افزایش تعداد دندان‌ها، استفاده از مسواک معمولی به تمیز کردن مؤثرتر تمام سطوح کمک می‌کند و کودک را برای استقلال در مسواک زدن آماده می‌سازد.

روش صحیح استفاده از مسواک انگشتی

برای استفاده مؤثر و ایمن از مسواک انگشتی، این مراحل را دنبال کنید:

1. شستن دست‌ها: ابتدا دست‌های خود را قبل از استفاده از مسواک انگشتی با آب و صابون بشویید.
2. پوزیشن کودک: شیرخوار را در حالی که سرش به سمت بدن شما و پاهایش از شما دور است، قرار دهید. روش‌های دیگری مانند نشاندن کودک روی پا و تکیه دادن سرش روی آرنج یا خواباندن کودک و قرار دادن سرش روی پای خود نیز مناسب است.
3. قرار دادن مسواک: مسواک انگشتی را روی انگشت اشاره خود قرار دهید.
4. باز کردن دهان: برای باز کردن دهان شیرخوار، انگشت سبابه خود را به آهستگی به گونه شیرخوار فشار دهید.
5. مسواک زدن: به آرامی و با حرکات ملایم چرخشی (یا افقی و آرام)، لثه و سطوح دندانی شیرخوار را تمیز کنید.
6. پس از استفاده: مسواک انگشتی را بشویید و در محلی خشک و به دور از آلودگی قرار دهید.

نکات مهم بهداشتی و تغذیه‌ای برای والدین

رعایت این نکات توسط والدین به داشتن دهان و دندان‌هایی سالم در کودک کمک شایانی می‌کند:

• از شیر دادن در رختخواب بپرهیزید: از زمانی که دندان‌های کودک درآمدند، به او در رختخواب شیر ندهید. این کار خطر پوسیدگی شیشه شیر را افزایش می‌دهد.
• نوشیدنی‌های شیرین ممنوع: از دادن نوشابه، آب میوه و دیگر نوشیدنی‌های شیرین به کودک پرهیز کنید. باکتری‌ها از شکر موجود در این نوشیدنی‌ها تغذیه کرده و اسید تولید می‌کنند که به دندان حمله می‌کند.
• استفاده از قاشق و چنگال مشترک: ممنوع! بزاق شما ممکن است باکتری‌هایی که باعث پوسیدگی می‌شوند را به کودک منتقل کند.
• قطره آهن: پس از هر بار دادن قطره آهن، دندان شیرخوار خود را با پارچه نرم تمیز یا گاز پانسمان پاک کنید. می‌توانید برای پاک شدن آهن از روی دندان، بلافاصله به کودک شیر بدهید یا اگر سن کافی برای نوشیدن آب دارد، آب جوشیده شده بدهید.
• تعویض مسواک: مسواک شیرخوار را هر ۲ تا ۳ ماه یک بار تعویض کنید، زیرا باکتری‌ها روی مسواک جمع می‌شوند.
• زمان ویزیت دندانپزشکی: اولین ملاقات دندانپزشکی شیرخوار باید حدود شش ماهگی تا یک سالگی صورت پذیرد تا معاینه دهان انجام گیرد و کودک با دندانپزشکی آشنا شود.
• معاینه چشمی: والدین باید هنگام تمیز کردن دندان‌های شیرخوار، با هوشیاری تمام به صورت چشمی دندان‌ها را معاینه کنند و در صورت مشاهده هر گونه تغییر رنگ و لکه بر روی دندان، به خصوص طوق دندان‌های پیشین که محل شایع پوسیدگی است، به دندانپزشک مراجعه کنند.

بیشتر بدانید: مسواک زدن از نوزادی مفید است یا مضر؟

استفاده از خمیردندان برای کودکان زیر دو سال

تا دو سالگی از هر گونه خمیر دندان استفاده نکنید. تنها آب کفایت می‌کند.

برای سنین بالاتر (بالای دو سال)، تنها کمترین مقدار خمیر دندان مخصوص کودکان (ترجیحاً بدون فلوراید، یا به میزان خیلی کم به اندازه یک دانه برنج و حتماً با مشورت دندانپزشک) را روی مسواک قرار دهید. توجه داشته باشید پیش از اینکه کودک توانایی جمع کردن و بیرون ریختن آب دهان را کسب نکرده، به هیچ وجه نباید از خمیر دندان استفاده کرد.

دکتر نجمه اخلاقی، متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان اصفهان، با تأکید بر اهمیت آغاز بهداشت دهان و دندان از بدو تولد، آماده ارائه مشاوره و انجام اقدامات پیشگیرانه برای حفظ سلامت دهان و دندان فرزندان شماست.