غذای مقوی برای دندان درآوردن کودک؛ راهنمای کامل تغذیه در دوران رویش دندان‌های شیری

دندان درآوردن یکی از مراحل طبیعی رشد کودک است، اما برای بعضی از نوزادان با علائمی مانند حساسیت و درد لثه، بی‌قراری، افزایش آبریزش دهان و کاهش موقت اشتها همراه می‌شود. در این دوران ممکن است والدین بگویند: «بچم داره دندون درمیاره هیچی نمی‌خوره، چی بهش بدم؟»

انتخاب غذای مقوی برای دندان درآوردن کودک می‌تواند به تأمین انرژی و مواد مغذی مورد نیاز کودک کمک کند؛ با این حال، هدف غذا این نیست که باعث زودتر درآمدن دندان شود. تغذیه مناسب در این دوران بیشتر به حفظ رشد کودک، تأمین مواد مغذی مورد نیاز دندان‌ها و استخوان‌ها و انتخاب غذاهایی با بافت مناسب برای لثه‌های حساس کمک می‌کند.

در این مقاله از دکتر نجمه اخلاقی، بهترین متخصص دندانپزشکی کودکان در اصفهان، بررسی می‌کنیم هنگام دندان درآوردن کودک چه غذاهایی مناسب‌تر هستند، برای بی‌اشتهایی نوزاد چه کارهایی می‌توان انجام داد، ویتامین D چه نقشی دارد و چه زمانی کاهش اشتها یا وزن کودک نیاز به بررسی پزشکی دارد.

آیا دندان درآوردن باعث بی‌اشتهایی نوزاد می‌شود؟

بله، بعضی از کودکان در زمان رویش دندان‌ها به دلیل حساسیت و ناراحتی لثه، موقتاً تمایل کمتری به غذا خوردن دارند. به‌خصوص غذاهایی که نیاز به جویدن دارند ممکن است برای کودک آزاردهنده باشند.

در این شرایط ممکن است کودک:

• غذای جامد را کمتر از قبل بخورد.
• هنگام غذا خوردن بی‌قرار شود یا گریه کند.
• غذا را از دهان بیرون بیاورد.
• تمایل بیشتری به شیر یا غذاهای نرم داشته باشد.
• به دلیل حساسیت لثه، بیشتر اشیا را گاز بگیرد.
• آبریزش دهان بیشتری داشته باشد.

با این حال، دندان درآوردن نباید بهانه‌ای برای نادیده گرفتن بی‌اشتهایی شدید یا طولانی‌مدت کودک باشد. اگر کودک تقریباً هیچ مایعی نمی‌خورد، ادرارش کاهش پیدا کرده، بی‌حال شده یا کاهش وزن قابل‌توجه دارد، باید توسط پزشک بررسی شود.

بیشتر بدانید: علائم دندان درآوردن کودک

بچم داره دندون درمیاره هیچی نمیخوره؛ چه کار کنم؟

اگر کودک در دوره دندان درآوردن کمتر غذا می‌خورد، اولین کار این است که او را مجبور به غذا خوردن نکنید. هدف این است که در حد تحمل کودک، مایعات و مواد مغذی مورد نیازش تأمین شود.

چند راهکار می‌تواند کمک‌کننده باشد:

۱. غذا را نرم‌تر کنید

غذاهایی مانند سوپ نرم، پوره سبزیجات، فرنی، شیربرنج متناسب با سن، تخم‌مرغ پخته و غذاهای له‌شده معمولاً راحت‌تر از غذاهای سفت جویده می‌شوند.

۲. غذا را خنک یا ولرم ارائه کنید

غذاهای خیلی داغ ممکن است لثه حساس کودک را بیشتر آزار دهند. غذا را پس از آماده شدن به دمای مناسب برسانید و در صورت تمایل کودک، بعضی غذاهای نرم را کمی خنک کنید.

۳. حجم هر وعده را کاهش دهید

اگر کودک یک وعده کامل غذا نمی‌خورد، می‌توانید به جای اصرار برای خوردن حجم زیاد، وعده‌های کوچک‌تر را در زمان‌های مختلف ارائه کنید.

۴. مایعات را جدی بگیرید

اگر کودک در دوره دندان درآوردن کمتر غذا می‌خورد، دریافت مایعات اهمیت زیادی دارد. برای نوزاد، شیر مادر یا شیر خشک همچنان اهمیت اساسی دارد و بعد از شروع غذای کمکی، آب نیز متناسب با سن کودک می‌تواند در برنامه قرار گیرد. برای نوزادان ۶ تا ۱۲ ماه، شیر مادر همچنان منبع بسیار مهم تغذیه است.

۵. قبل از غذا لثه را آرام کنید

دندان‌گیر مناسب که در یخچال خنک شده باشد می‌تواند به بعضی کودکان در کاهش ناراحتی لثه کمک کند. دندان‌گیر را در فریزر قرار ندهید، زیرا جسم کاملاً یخ‌زده می‌تواند به لثه آسیب برساند.

بهترین غذای مناسب هنگام دندان درآوردن کودک چیست؟

غذای مناسب برای کودک در این دوره باید با توجه به سن، مرحله تغذیه کمکی، توانایی جویدن و احتمال آلرژی انتخاب شود.

به‌طور کلی غذاهای نرم، مغذی و کم‌قند گزینه‌های مناسب‌تری هستند.

۱. پوره سبزیجات

پوره سبزیجاتی مانند:

• سیب‌زمینی
• کدو حلوایی
• کدو سبز
• هویج پخته
• سیب‌زمینی شیرین

می‌تواند گزینه مناسبی برای کودکانی باشد که غذاهای نرم را راحت‌تر می‌خورند.

برای افزایش ارزش غذایی، بسته به سن کودک می‌توان پوره را با منابع مناسب پروتئین یا مقدار کمی چربی سالم ترکیب کرد.

۲. سوپ نرم و مغذی

سوپ یکی از گزینه‌های مناسب برای غذای مقوی برای دندان درآوردن کودک است، زیرا می‌توان چند گروه غذایی را در یک وعده ترکیب کرد.

برای مثال، سوپ کودک می‌تواند شامل ترکیبی از:

• گوشت مرغ یا گوشت قرمز کاملاً پخته و ریزشده
• عدس یا سایر حبوبات متناسب با سن
• برنج یا غلات
• هویج
• کدو
• سیب‌زمینی

باشد.

غذا باید متناسب با توانایی کودک از نظر بافت آماده شود و از افزودن نمک و ادویه زیاد خودداری شود.

۳. ماست ساده و خنک

ماست ساده و بدون شکر افزوده، در صورتی که کودک قبلاً آن را مصرف کرده و حساسیتی نداشته باشد، می‌تواند یک گزینه مناسب باشد.

خنک بودن ماست نیز ممکن است برای بعضی کودکان احساس خوشایندی در لثه ایجاد کند.

نکته مهم این است که ماست میوه‌ای شیرین یا محصولات حاوی شکر افزوده انتخاب مناسبی برای مصرف مکرر کودک نیستند؛ زیرا پس از رویش دندان‌ها، تماس مکرر دندان با قند می‌تواند خطر پوسیدگی زودرس را افزایش دهد. AAPD بر کاهش قند افزوده در سال‌های ابتدایی زندگی و توجه به اثر رژیم غذایی بر پوسیدگی دندان تأکید دارد.

۴. موز نرم و رسیده

موز رسیده و نرم را می‌توان متناسب با سن کودک له یا به شکل مناسب برای گرفتن با دست آماده کرد.

برای کودکی که هنوز مهارت جویدن کافی ندارد، له کردن موز گزینه ایمن‌تری است.

موز یخ‌زده یا قطعات بسیار سفت و یخی توصیه نمی‌شود؛ زیرا خوراکی‌های بسیار سفت می‌توانند خطر آسیب یا خفگی ایجاد کنند.

۵. آووکادو

آووکادو بافت نرم و چربی‌های غیراشباع دارد و می‌تواند به‌صورت له‌شده یا در ترکیب با سایر غذاهای مناسب سن کودک مصرف شود.

اگر کودک هنوز در ابتدای تغذیه کمکی است، بافت غذا باید متناسب با توانایی او تنظیم شود.

۶. تخم‌مرغ کاملاً پخته

تخم‌مرغ منبع مناسبی از پروتئین و برخی مواد مغذی است و می‌تواند متناسب با سن و سابقه حساسیت کودک در برنامه غذایی قرار گیرد.

برخلاف برخی توصیه‌های قدیمی، لازم نیست والدین فقط به زرده تخم‌مرغ محدود شوند؛ تخم‌مرغ کاملِ کاملاً پخته می‌تواند در زمان مناسب و با توجه به توصیه پزشک و وضعیت کودک معرفی شود.

۷. گوشت، مرغ و ماهی

پروتئین برای رشد کودک ضروری است. گوشت مرغ، گوشت قرمز و ماهی می‌توانند در غذای کودک قرار بگیرند، به شرط آنکه:

• کاملاً پخته باشند.
• استخوان و تیغ نداشته باشند.
• بافت غذا متناسب با سن کودک باشد.
• در صورت نیاز کاملاً ریز، له یا پوره شوند.

برای کودکی که هنوز مهارت جویدن کافی ندارد، گوشت سفت یا تکه‌های بزرگ انتخاب مناسبی نیست.

۸. حبوبات پخته و نرم

عدس، لوبیا، نخود و ماش منابع مناسبی از پروتئین، آهن و سایر مواد مغذی هستند.

برای کودک خردسال باید حبوبات کاملاً پخته و متناسب با توانایی بلع و جویدن او له یا پوره شوند.

غذای مقوی برای دندان درآوردن کودک یک ساله

اگر کودک شما حدود یک سال یا بیشتر دارد، می‌توانید تنوع غذایی بیشتری ایجاد کنید.

برای مثال:

صبحانه:

• تخم‌مرغ کاملاً پخته
• نان نرم متناسب با سن
• ماست ساده
• میوه نرم

میان‌وعده:

• موز له‌شده
• آووکادو
• ماست ساده
• میوه نرم و آماده‌شده متناسب با سن

ناهار:

• سوپ مرغ و سبزیجات
• برنج نرم با گوشت ریزشده
• عدسی کاملاً پخته و نرم

عصرانه:

• ماست ساده و میوه نرم
• فرنی بدون شکر افزوده

شام:

• سوپ
• پوره سیب‌زمینی همراه با پروتئین
• غذای نرم خانگی متناسب با سن کودک

لازم نیست کودک در هر وعده مقدار زیادی غذا بخورد. تنوع غذایی، کیفیت مواد غذایی و تناسب با سن و نیاز کودک مهم‌تر از اجبار او به خوردن یک حجم مشخص است.

غذای کمکی و دندان درآوردن؛ از کجا شروع کنیم؟

اگر دندان درآوردن هم‌زمان با شروع تغذیه کمکی کودک باشد، بهتر است غذاهای جدید را آرام‌آرام و یکی‌یکی معرفی کنید تا واکنش بدن کودک به هرکدام مشخص شود. در این دوره:

• غذاهای کمکی را نرم‌تر از حد معمول تهیه کنید، حتی اگر کودک قبلاً غذای نیمه‌جامد می‌خورده.
• دمای غذا ولرم یا خنک باشد، نه داغ؛ گرمای زیاد لثه ملتهب را آزاردهنده‌تر می‌کند.
• از غذاهای تک‌ماده (مثل پوره خالص هویج) شروع کنید و کم‌کم ترکیب‌ها را اضافه کنید.
• اگر کودک یک وعده را کامل رد کرد، اصرار نکنید؛ چند ساعت بعد دوباره امتحان کنید.

نقش شیر مادر و شیر خشک در این دوران

وقتی کودک از غذای جامد سر باز می‌زند، شیر مادر یا شیر خشک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، چون هم آب موردنیاز بدن را تأمین می‌کند و هم کالری و مواد مغذی کافی می‌دهد بدون این‌که نیازی به جویدن باشد. چند نکته کاربردی:

• در این دوره معمول است که کودک تعداد دفعات شیرخوردن را بیشتر و مدت هر وعده را کوتاه‌تر کند؛ این طبیعی است و نگران‌کننده نیست.
• اگر کودک هنگام شیر مادر خوردن، پستان را گاز می‌گیرد، معمولاً به‌دلیل فشار روی لثه دردناک است، نه بی‌میلی به شیر؛ کمی قبل از شیردهی از یک دندان‌گیر خنک استفاده کنید.
• برای کودکانی که با شیشه تغذیه می‌شوند، سوراخ سرشیشه را بررسی کنید تا مکیدن برایشان دشوارتر از حد معمول نشده باشد.
• شیر مادر یا شیر خشک نباید جایگزین کامل وعده‌های غذایی جامد در کودکان بالای ۶ ماه شود؛ اگر کودک چند روز پیاپی فقط شیر می‌خورد، بهتر است با پزشک مشورت کنید.

جلوگیری از کاهش وزن کودک هنگام دندان درآوردن

کاهش وزن جزئی در دوران رویش دندان‌ها طبیعی است، اما با افزودن چند ماده مغذی و پرکالری به غذای روزانه، می‌توان تا حد زیادی جلوی افت وزن قابل‌توجه را گرفت.

افزودن چربی‌های سالم برای افزایش انرژی

هر ۱ گرم چربی حدود ۹ کالری انرژی دارد؛ یعنی می‌توانید بدون افزایش زیاد حجم غذا، کالری آن را بالا ببرید. اضافه‌کردن یک تا دو قاشق مرباخوری روغن مایع یا کره آب‌شده به سوپ یا فرنی کودک، هم غذا را مقوی‌تر می‌کند و هم بلع آن را برای کودک راحت‌تر می‌سازد.

پروتئین برای رشد و تقویت

گوشت مرغ، ماهی یا گوساله را به‌صورت تکه‌ریز، چرخ‌کرده یا پوره‌شده به غذای کودک اضافه کنید. حبوباتی مثل نخود، لوبیا، عدس و ماش هم منابع خوبی از پروتئین گیاهی‌اند و از حدود ۹ ماهگی به‌صورت پخته و له‌شده قابل استفاده‌اند. زرده تخم‌مرغ آب‌پز نیز می‌تواند به پوره سیب‌زمینی یا سوپ کودک اضافه شود؛ برای کودکان زیر یک سال معمولاً فقط زرده توصیه می‌شود.

آرد مقوی خانگی: منبع انرژی و پروتئین

یک آرد ترکیبی از غلات و حبوبات، به نسبت ۴ قسمت غلات (مثل برنج یا گندم) به ۲ قسمت حبوبات (مثل لوبیا، سویا یا نخود)، منبع خوبی از انرژی و پروتئین است.

طرز تهیه: ۱. غلات و حبوبات را جداگانه بشویید. ۲. حبوبات را روی حرارت ملایم به مدت ۱۵ تا ۳۰ دقیقه تفت دهید. ۳. غلات را ۵ تا ۱۰ دقیقه تفت دهید. ۴. هر دو را کاملاً آسیاب کرده و از یک الک بسیار ریز رد کنید. ۵. آرد آماده را در ظرف دربسته و جای خشک، تا حدود ۴ ماه نگهداری کنید و هنگام تهیه سوپ یا فرنی از آن استفاده کنید.

عصاره استخوان؛ سرشار از املاح

افزودن عصاره قلم گوسفند یا گاو به سوپ یا آش کودک، آن را از املاح و مواد معدنی غنی می‌کند.

طرز تهیه: قلم گوساله را حدود دو ساعت در آب بجوشانید. عصاره حاصل تا دو ماه در فریزر یا ۴ روز در یخچال قابل نگهداری است؛ در هر وعده غذایی، ۲ قاشق غذاخوری از آن به غذای کودک اضافه کنید.

سبزیجات، منبع ویتامین و املاح

سبزی‌های برگ‌سبز مثل اسفناج، جعفری و گشنیز آهن موردنیاز کودک را تأمین می‌کنند (برای زیر یک سال از اسفناج خودداری کنید). سبزی‌های زرد و نارنجی مثل کدو حلوایی، هویج و گوجه‌فرنگی هم منبع خوبی از ویتامین A هستند.

پودر جوانه غلات و حبوبات

پودر جوانه گندم، ماش یا عدس، هم از ویتامین‌های گروه B و C غنی است و هم به هضم غذای کودک کمک می‌کند.

طرز تهیه: دانه‌ها را ۲ تا ۳ روز خیس کنید، در سینی پهن کنید و روی آن‌ها پارچه‌ای مرطوب بگذارید (هر روز پارچه را مرطوب کنید). بعد از جوانه‌زدن، می‌توانید مستقیم به سوپ اضافه کنید یا خشک و آسیاب کرده و به‌صورت پودر نگهداری کنید (تا ۲ هفته در یخچال، در ظرف دربسته).

چه ویتامین‌هایی برای دندان نوزاد مهم هستند؟

برای رشد طبیعی دندان‌ها و استخوان‌ها، کودک به مجموعه‌ای از مواد مغذی نیاز دارد و نباید تنها روی یک ویتامین تمرکز کرد.

مهم‌ترین مواد مغذی عبارت‌اند از:

کلسیم

کلسیم در ساختار استخوان و دندان نقش دارد و در غذاهایی مانند لبنیات و برخی مواد غذایی دیگر یافت می‌شود.

ویتامین D

ویتامین D به جذب کلسیم و سلامت استخوان کمک می‌کند. کمبود ویتامین D می‌تواند سلامت استخوان‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. طبق راهنمای CDC، کودکان زیر ۱۲ ماه به ۴۰۰ واحد بین‌المللی و کودکان ۱۲ تا ۲۴ ماه به ۶۰۰ واحد ویتامین D در روز نیاز دارند؛ نوع و مقدار مکمل باید با توجه به شرایط کودک و نظر پزشک تعیین شود.

بنابراین اگر والدین می‌پرسند «ویتامین دی برای دندان نوزاد خوب است؟» پاسخ این است که ویتامین D برای رشد طبیعی استخوان و سلامت کلی بدن ضروری است، اما مصرف آن به این معنا نیست که دندان کودک زودتر از زمان طبیعی خود درمی‌آید.

فسفر

فسفر در کنار کلسیم در سلامت استخوان‌ها و دندان‌ها نقش دارد.

پروتئین

پروتئین برای رشد و ترمیم بافت‌های بدن ضروری است و باید از منابع غذایی متنوع متناسب با سن کودک دریافت شود.

ویتامین C

ویتامین C برای سلامت بافت‌های بدن از جمله لثه‌ها اهمیت دارد و از طریق میوه‌ها و سبزیجات مناسب سن قابل دریافت است.

برای زود دندان درآوردن نوزاد چه کنیم؟

یکی از جستجوهای رایج والدین این است که «برای زود دندان درآوردن نوزاد چه کنیم؟»

واقعیت این است که زمان رویش دندان‌های شیری تا حد زیادی به روند طبیعی رشد کودک و عوامل ژنتیکی وابسته است و غذای خاصی وجود ندارد که بتواند دندان را به‌طور قابل‌اعتماد زودتر رویش دهد.

تغذیه مناسب اهمیت دارد، اما هدف آن فراهم کردن مواد مغذی مورد نیاز برای رشد طبیعی کودک و دندان‌هاست، نه تسریع مصنوعی رویش دندان.

اگر دندان‌های کودک نسبت به الگوی مورد انتظار تأخیر قابل‌توجهی داشته باشند، بهتر است به جای استفاده خودسرانه از مکمل‌ها یا غذاهای خاص، وضعیت کودک توسط پزشک یا دندانپزشک کودک ارزیابی شود.

آیا دندان درآوردن باعث کاهش وزن کودک می‌شود؟

ممکن است کودک در دوره کوتاه دندان درآوردن به دلیل کاهش اشتها، کمتر غذا بخورد؛ اما کاهش وزن قابل‌توجه را نباید به‌عنوان یک پیامد طبیعی دندان درآوردن در نظر گرفت.

اگر کودک برای مدت کوتاهی کمی کمتر غذا می‌خورد اما مایعات کافی دریافت می‌کند، سرحال است و رشد او طبق منحنی رشد ادامه دارد، معمولاً جای نگرانی زیادی نیست.

اما اگر موارد زیر وجود دارد، باید کودک بررسی شود:

• کاهش وزن محسوس
• بی‌حالی
• کاهش ادرار
• خشکی دهان
• گریه بدون اشک
• امتناع از نوشیدن مایعات
• استفراغ یا اسهال
• تب قابل‌توجه
• امتناع طولانی از غذا
• درد شدید یا علائمی که با دندان درآوردن معمولی مطابقت ندارند

در این شرایط نباید همه علائم را به دندان درآوردن نسبت داد.

چگونه غذای کودک را مقوی‌تر کنیم؟

اگر کودک حجم کمی غذا می‌خورد، می‌توان با توجه به سن و شرایط تغذیه‌ای او، ارزش غذایی وعده‌ها را افزایش داد.

برای مثال:

• افزایش انرژی غذا: در بعضی کودکان می‌توان مقدار مناسبی از چربی‌های سالم را طبق نیاز تغذیه‌ای کودک به غذا اضافه کرد.
• افزودن منابع پروتئین: گوشت کاملاً پخته و ریزشده، مرغ، ماهی بدون استخوان، تخم‌مرغ و حبوبات می‌توانند در وعده‌های غذایی کودک قرار بگیرند.
• استفاده از ترکیب چند گروه غذایی: به‌جای اینکه یک وعده فقط از یک ماده غذایی تشکیل شود، می‌توان غذاهایی مانند سوپ را با ترکیبی از غلات، سبزیجات، حبوبات و پروتئین تهیه کرد.

غذاهای ممنوع یا نامناسب هنگام دندان درآوردن کودک

در این دوره باید علاوه بر انتخاب غذای مناسب، به خطر پوسیدگی و خفگی نیز توجه ویژه داشت.

۱. خوراکی‌های بسیار سفت

غذاهای سفت یا تکه‌های بزرگ می‌توانند برای کودک خطر خفگی ایجاد کنند. شکل، اندازه و بافت غذا باید متناسب با سن و توانایی کودک تنظیم شود.

بنابراین برخلاف بعضی توصیه‌های قدیمی، دادن تکه‌های سفت سیب، هویج خام، مغز کامل یا یخ به کودک برای گاز گرفتن توصیه نمی‌شود.

اگر قرار است کودک غذای انگشتی بخورد، غذا باید نرم باشد و کودک هنگام خوردن در وضعیت نشسته و تحت نظارت کامل والدین قرار داشته باشد.

۲. مغزهای کامل

مغزهای کامل می‌توانند خطر خفگی داشته باشند. در صورت استفاده از کره مغزها، نباید آن را به‌صورت یک قاشق کره غلیظ و چسبنده در اختیار کودک قرار داد؛ بلکه باید متناسب با سن کودک و به شکل ایمن در غذا استفاده شود.

۳. خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین

نوشابه، آبمیوه‌های شیرین، شیرینی، شکلات و خوراکی‌های دارای قند افزوده گزینه مناسبی برای آرام کردن کودک نیستند.

بعد از رویش دندان، تکرار تماس دندان با قند می‌تواند خطر پوسیدگی زودرس را افزایش دهد. AAPD بر کاهش قند افزوده در رژیم غذایی کودکان و توجه به پیشگیری از پوسیدگی دندان تأکید می‌کند.

۴. عسل برای کودک زیر یک سال

به کودک زیر ۱۲ ماه عسل ندهید؛ حتی اگر مقدار آن کم باشد. عسل می‌تواند با بوتولیسم نوزادی ارتباط داشته باشد.

۵. غذاهای شور

غذاهای بسیار شور و غذاهای فرآوری‌شده برای کودک مناسب نیستند و بهتر است غذای کودک بدون نمک یا با حداقل نمک تهیه شود.

آیا می‌توان به کودک در حال دندان درآوردن غذای انگشتی داد؟

بله، اگر کودک به مرحله‌ای رسیده باشد که غذای انگشتی برای او مناسب است، می‌توان غذاهای نرم و قابل‌له‌شدن در دهان را در اختیار او قرار داد.

گزینه‌هایی مانند:

• موز نرم
• آووکادو
• سبزیجات کاملاً پخته و نرم
• سیب یا گلابی پخته و نرم
• تکه‌های نرم سیب‌زمینی
• غذاهای نرم و نشاسته‌ای متناسب با سن
• گوشت کاملاً پخته و نرم

می‌توانند بسته به سن کودک استفاده شوند.

اما همیشه کودک را هنگام غذا خوردن در حالت نشسته و تحت نظارت مستقیم قرار دهید. غذاهای سفت، گرد، چسبنده یا کوچک که احتمال گیر کردن در راه هوایی دارند باید از نظر خطر خفگی جدی گرفته شوند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بیشتر موارد، بی‌اشتهایی دوران دندان درآوردن موقتی و بی‌خطر است. اما در موارد زیر بهتر است با پزشک اطفال یا دندان‌پزشک کودک مشورت کنید:

• امتناع کامل از غذا و مایعات برای بیش از ۲۴ ساعت
• تب بالا یا نشانه‌های بیماری همراه
• کاهش وزن محسوس و پیوسته
• نشانه‌های کم‌آبی بدن مثل خشکی دهان، کاهش دفعات ادرار یا گریه بدون اشک
• دردی که با روش‌های معمول تسکین پیدا نمی‌کند

اشتباهات رایج والدین در تغذیه دوران دندان درآوردن

شناخت این اشتباهات رایج می‌تواند از تشدید بی‌اشتهایی کودک جلوگیری کند:

• اصرار زیاد برای غذا خوردن: فشار آوردن به کودک برای تمام کردن غذا، معمولاً باعث مقاومت بیشتر می‌شود و ارتباط منفی با وعده غذایی ایجاد می‌کند. بهتر است چند دقیقه تلاش کنید و در صورت امتناع، بدون دعوا وعده را جمع کنید.
• حذف کامل غذای جامد: برخی والدین به‌محض دیدن بی‌میلی کودک، کاملاً به شیر روی می‌آورند. این کار در کوتاه‌مدت مشکلی ندارد، اما اگر چند روز طول بکشد، کودک از دریافت مواد مغذی متنوع محروم می‌ماند.
• استفاده نکردن از دندان‌گیر پیش از غذا: بسیاری از والدین دندان‌گیر را فقط به‌عنوان سرگرمی می‌بینند، درحالی‌که استفاده از آن دقیقاً پیش از وعده غذایی می‌تواند درد لثه را کم کند و اشتها را بهتر کند.
• دادن غذای داغ: دمای بالای غذا حتی در حد معمول، برای لثه ملتهب می‌تواند آزاردهنده باشد؛ همیشه دمای غذا را قبل از دادن به کودک بررسی کنید.
• مصرف خودسرانه مسکن: بدون مشورت پزشک، تجویز یا تکرار مسکن‌هایی مثل استامینوفن می‌تواند خطرناک باشد، حتی اگر در نگاه اول بی‌ضرر به نظر برسد.
• نادیده گرفتن علائم هشداردهنده: گاهی والدین همه علائم (از جمله تب بالا یا اسهال شدید) را به پای دندان درآوردن می‌گذارند و مراجعه به پزشک را به تأخیر می‌اندازند.

برای تسکین لثه کودک هنگام غذا خوردن چه کنیم؟

در کنار انتخاب غذای مناسب، برخی اقدامات می‌توانند ناراحتی کودک را کاهش دهند:

• استفاده از دندان‌گیر مناسب که در یخچال خنک شده است.
• ارائه غذاهای نرم و خنک در صورت پذیرش کودک.
• اجتناب از غذاهای خیلی داغ.
• استفاده از وعده‌های کوچک‌تر.
• مجبور نکردن کودک به غذا خوردن.
• ادامه شیردهی یا شیر خشک متناسب با سن و برنامه تغذیه کودک.
• استفاده از داروی مسکن فقط در صورت نیاز و طبق نظر پزشک و بر اساس وزن و سن کودک.

دندان‌گیرهای خنک‌شده در یخچال می‌توانند برای برخی کودکان مفید باشند، اما دندان‌گیر نباید کاملاً منجمد شود. همچنین استفاده خودسرانه از ژل‌های بی‌حس‌کننده موضعی برای لثه نوزاد توصیه نمی‌شود و بهتر است برای کنترل درد با پزشک یا دندانپزشک کودک مشورت شود.(بیشتر بدانید: کاهش درد دندان درآوردن در نوزادان)

بعد از درآمدن دندان، مراقبت از آن را شروع کنید

یکی از اشتباهات رایج این است که والدین تصور می‌کنند چون دندان‌های شیری موقت هستند، مراقبت از آنها اهمیت زیادی ندارد.

در حالی که دندان‌های شیری برای جویدن، رشد فک، تکامل گفتار و حفظ فضای مناسب برای دندان‌های دائمی اهمیت دارند. به همین دلیل مراقبت از دندان باید از زمان رویش اولین دندان آغاز شود.

AAPD توصیه می‌کند نخستین مراجعه کودک به دندانپزشک کودک با رویش اولین دندان یا حداکثر تا یک‌سالگی انجام شود.

همچنین پس از رویش دندان‌ها، مسواک زدن با مقدار مناسب خمیردندان فلورایددار باید متناسب با سن کودک آغاز شود.