فرایند لق شدن دندان کودک، از ۶ سالگی به بعد، نشاندهنده شروع سفر رشد دندانهای دائمی است. با این حال، اطراف این پدیده طبیعی، باورهای نادرست و نگرانیهای زیادی در میان والدین وجود دارد؛ از ترس از دست دادن دندان در خواب تا اقدام زودهنگام برای کندن دندان لق کودک در خانه.
در این مقاله، دکتر نجمه اخلاقی، بهترین متخصص کشیدن دندان شیری کودک در اصفهان به صورت کاملاً تخصصی و علمی به پرسشهایی نظیر علت لق شدن دندان کودکان، عوارض طولانی شدن این فرآیند، و بهترین زمان برای کشیدن دندان لق کودک پاسخ میدهد.
علت علمی لق شدن دندان شیری
لق شدن دندان شیری یک رویداد ناگهانی نیست، بلکه نتیجه یک فرآیند پیچیده فیزیولوژیک است که در هماهنگی کامل با رویش دندان دائمی قرار دارد.
تحلیل ریشه: عامل اصلی لق شدن
برخلاف باور رایج والدین، دندانهای شیری ریشه و عصب دارند!
تشکیل جوانه دندان دائمی: با تشکیل و تکمیل نسبی جوانه دندان دائمی در زیر لثه، این جوانه شروع به حرکت به سمت بالا میکند.
اعمال فشار: این حرکت باعث ایجاد فشار روی ریشههای دندان شیری بالایی میشود.
تحلیل ریشه: در پاسخ به این فشار، ریشههای دندان شیری به آرامی تحلیل میروند و جذب بدن میشوند (فرآیندی به نام Reabsorption).
باقی ماندن تاج: زمانی که ریشه دندان شیری کاملاً تحلیل رفت و تنها تاج باقی بماند، دندان لق میشود و به راحتی میافتد. به همین دلیل است که والدین تصور میکنند دندانهای شیری ریشه ندارند.
بیشتر بدانید: عوامل افتادن دندان کودکان زیر دو سال
عوارض دندان لق در کودکان
در اکثر موارد، سرعت لق شدن دندان شیری با روند رویش دندان دائمی هماهنگ است. اما گاهی اوقات، لقی دندان شیری بیش از حد طولانی میشود که میتواند عوارضی را به دنبال داشته باشد:
الف) رویش نابجای دندان دائمی (دندان کوسهای)
اگر دندان شیری لق برای مدت طولانی در دهان باقی بماند و مانع رویش دندان دائمی نشود، دندان دائمی ناچار است از یک مسیر انحرافی (معمولاً پشت دندان شیری) شروع به رویش کند. این رویش نابجا میتواند منجر به مشکلات بایت (گاز گرفتن) و نیاز به ارتودنسی زود هنگام شود.(بیشتر بدانید: تشخیص و درمان دندان کوسه ای در کودکان)
ب) خطر قورت دادن و آسپیره شدن دندان لق
قورت دادن (بلع): اگر دندان شیری بیش از حد لق باشد، کودک ممکن است به صورت ناخواسته در هنگام مصرف غذا یا بلعیدن بزاق، آن را قورت دهد.
آسپیره شدن (ورود به ریهها): خطرناکترین عارضه، آسپیره شدن دندان لق به سمت ریهها است که معمولاً هنگام خواب یا فعالیتهای ورزشی و بازی شدید رخ میدهد. این یک وضعیت اورژانسی است و نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد.
بررسی زمان کشیدن دندان لق کودک: چرا نباید عجله کرد؟
هر چقدر هم که کشیدن دندان لق کودک در خانه وسوسهانگیز باشد، توصیه متخصصان دندانپزشکی کودکان، صبر کردن است.
خطرات کشیدن زودهنگام و با زور (عوارض بزور کشیدن دندانهای شیری کودک)
کشیدن دندانی که هنوز کاملاً آماده افتادن نیست، مانند جدا کردن پیچی است که هنوز ریشه در دیوار دارد؛ این اقدام پرخطر میتواند مشکلات زیر را به دنبال داشته باشد:
| خطر | توضیح تخصصی |
| خونریزی بیش از حد | دندان شیری بافتهای لثه و احتمالاً تکههای باقیمانده ریشه را به زور جدا میکند و باعث خونریزی طولانیتر میشود. |
| آسیب به بافت لثه | پارگی و آسیب به بافتهای همبند اطراف دندان میتواند مشکلاتی را برای رویش صحیح دندان دائمی یا سلامت لثه در آینده ایجاد کند. |
| عفونت | ورود باکتریها به محل زخم ایجاد شده توسط کشیدن زودهنگام میتواند منجر به عفونت و درد شدید شود که نیاز به درمان تخصصی و هزینه دارد. |
| درد غیرضروری | اگر کودک با لمس دندان درد داشته باشد، یعنی دندان هنوز به لثه محکم است و کشیدن آن باعث ناراحتی شدید میشود. |
بگذارید دندان شیری پس از آماده شدن و تحلیل کامل ریشه، بیفتد تا بهترین فضا برای رویش دندان دائمی فراهم شود.
کمک به افتادن دندان لق شیری (نحوه صحیح درآوردن دندان لق کودک)
فقط زمانی که دندان ۹۰ درجه در جای خود بچرخد و کمترین مقاومت را نشان دهد، میتوان با اعمال فشار ملایم به کودک کمک کرد.
| روش | دستورالعمل |
| تشویق به تکان دادن با زبان | بهترین و بدون دردترین راه است؛ کودک با زبان یا انگشتان تمیز خود دندان را به آرامی جلو و عقب ببرد. |
| جویدن مواد غذایی سفت | خوردن میوههایی مانند سیب یا سبزیجات ترد (به صورت عادی و نه با هدف ضربه زدن) میتواند باعث جدا شدن نهایی دندان آماده شود. |
| استفاده از نخ دندان | اگر دندان فقط با یک تکه لثه آویزان است، میتوانید از نخ دندان استفاده کنید. نخ را بین خط لثه و دندان قرار داده و با یک حرکت سریع به سمت بیرون بکشید. |
| کمک مستقیم با گاز پانسمان | اگر کودک اضطراب دارد، یک مسکن موضعی ملایم (بدون نسخه) استفاده کنید. سپس با یک گاز پانسمان یا دستمال کاغذی تمیز، دندان را بگیرید و با یک فشار سریع در جهت مخالف بکشید. اگر مقاومت زیادی وجود داشت، بلافاصله دست نگه دارید. |
رسیدگی پس از افتادن دندان
کنترل خونریزی: اندکی خونریزی طبیعی است. یک گاز پانسمان تمیز روی محل قرار دهید و فشار دهید تا خونریزی متوقف شود.
بررسی لثه: پس از توقف خونریزی، لثهها را بررسی کنید تا مطمئن شوید تکهای از دندان باقی نمانده باشد.
لق شدن دندانهای دائمی و لزوم مراجعه فوری
اگر دندان دائمی کودک لق شود چه باید کرد؟ در صورت مواجهه با لق شدن دندان اصلی کودک در اثر ضربه، یا لق شدن دندان دائمی به دلیل دندان قروچه یا نیش نامناسب، این یک وضعیت اضطراری دندانپزشکی است.
تماس فوری: بلافاصله با مطب دندانپزشکی کودکان (دکتر اخلاقی) تماس بگیرید.
استراحت دندان: از کودک بخواهید از طرف مقابل دهان غذا بجود و به هیچ وجه دندان لق را با زبان یا دست تکان ندهد تا رباطهای نگهدارنده فرصت ترمیم داشته باشند.
بهداشت ملایم: ناحیه را به آرامی و با آب یا محلول آبنمک بشویید؛ از مسواک زدن و نخ دندان کشیدن در اطراف دندان آسیب دیده خودداری کنید.
لزوم مراجعه منظم به دندانپزشک کودکان
معاینات منظم دندانپزشکی در سنین ۶ تا ۸ سالگی (زمان رویش دندانهای دائمی) حیاتی است. این معاینات به دکتر نجمه اخلاقی اجازه میدهد تا:
ردیابی رشد: روند رویش دندانهای دائمی و رشد بایت کودک را با اشعه ایکس بررسی کند.
تشخیص ناهماهنگی: در صورت وجود دندان کوسهای (رویش دندان دائمی بدون افتادن دندان شیری)، اقدام به کشیدن دندان شیری در محیط استریل و بدون درد کند.
ارزیابی آسیبها: مشکلات پنهانی مانند دندان قروچه شبانه یا پوسیدگی را که میتواند باعث لق شدن غیرطبیعی شود، شناسایی و درمان نماید.
⚠️ نکته
درد در دهان کودک همیشه نشانه این است که چیزی اشتباه است و نیاز به درمان دارد. در صورت بروز هرگونه درد در ناحیه دندان لق، فوراً با متخصص دندانپزشکی کودکان در اصفهان تماس بگیرید.
همین امروز برای اطمینان از سلامت دندانهای دائمی و پیشگیری از عوارض لق شدن طولانیمدت، نوبت معاینه فرزندتان را با دکتر نجمه اخلاقی هماهنگ کنید.
پرسشهای متداول در مورد لق شدن دندان در کودکان
دندان لق کودک کی میافتد؟
زمان افتادن دندان لق شیری بستگی به میزان تحلیل ریشه آن دارد. اگر دندان به طور طبیعی لق شده باشد، معمولاً پس از چند روز تا چند هفته که کاملاً سست و آویزان شد، با جویدن غذا یا با زبان کودک میافتد. دندانهایی که آماده افتادن هستند، باید تقریباً ۹۰ درجه حرکت کنند و دردی نداشته باشند.
اگر تکهای از دندان شیری در لثه کودک باقی بماند چه کار کنیم؟
اگر تکهای از ریشه یا تاج دندان شیری باقی مانده باشد، احتمالاً برای کودک دردناک است و میتواند مسیر رویش دندان دائمی را منحرف کند. در این حالت، خودتان اقدام به بیرون کشیدن آن نکنید. حتماً کودک را نزد متخصص دندانپزشکی کودکان ببرید تا با ابزار مناسب و در محیطی استریل آن تکه باقیمانده را خارج کند.
علت لق شدن دندان شیری قبل از ۴ سالگی چیست؟
لق شدن دندان شیری معمولاً قبل از ۵ سالگی طبیعی نیست. اگر دندان کودکی زیر ۴ سال لق شود، دلایل آن اغلب شامل موارد زیر است:
ضربه و آسیب فیزیکی (تروما).
عفونت شدید دندان یا لثه.
مشکلات و بیماریهای خاص در رشد دندان.
در این شرایط، مراجعه فوری به متخصص دندانپزشکی کودکان برای تشخیص علت و درمان ضروری است.
آیا کشیدن دندان لق کودک با نخ کار درستی است؟
کشیدن دندان لق با نخ تنها زمانی توصیه میشود که دندان شیری به قدری لق باشد که فقط توسط یک بافت نازک به لثه متصل باشد و هر لحظه احتمال افتادن آن وجود دارد. اگر دندان مقاومت نشان دهد و درد ایجاد کند، استفاده از نخ یا زور میتواند باعث آسیب به بافت لثه و خونریزی شدید شود که خطر عفونت را افزایش میدهد.
اگر دندان لق کودک در شب بیفتد و آن را قورت دهد، خطرناک است؟
اگر کودک دندان شیری لق شده را قورت دهد (بلع کند)، معمولاً جای نگرانی نیست و دندان از طریق سیستم گوارش دفع میشود. اما خطر بزرگتر، آسپیره شدن (ورود به ریهها) است که بسیار نادر اما بسیار خطرناک است. اگر احتمال میدهید دندان وارد مجاری تنفسی شده است (سرفه شدید، تنگی نفس)، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
لق شدن دندان اصلی کودک در اثر ضربه چه تفاوتی با لق شدن دندان شیری دارد
لق شدن دندان دائمی کودک در اثر ضربه یک وضعیت اورژانسی است. دندان دائمی ریشههای کاملی دارد و لق شدن آن نشاندهنده آسیب به رباطها و استخوان نگهدارنده است. در این شرایط، باید فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید. دندانپزشک ممکن است دندان را ثابتسازی (Splint) کند تا ریشهها فرصت ترمیم پیدا کنند و از افتادن یا از دست رفتن دندان جلوگیری شود.
