آیا برآمدگی آبی یا بنفش روی لثه کودک خود دیدهاید؟ نگران نباشید! این زائده شایع که به آن «کیست رویشی دندان» یا «هماتوم دندان» گفته میشود، یکی از مراحل طبیعی دندان درآوردن در کودکان است.
کیست رویشی یک ضایعه شبیه به تاول، معمولاً پر از مایع یا خون است که درست زمانی که دندان شیری یا دائمی کودک در حال بیرون آمدن از استخوان و لثه است، ایجاد میشود. اگرچه دیدن آن میتواند نگرانکننده باشد، اما در اغلب موارد بیضرر است و بهطور خودبهخود با رویش دندان از بین میرود.
بااینحال، در موارد نادر، اگر کیست رویشی بزرگ شده یا عفونی شود، ممکن است باعث تأخیر در رویش یا بینظمی دندانها شود. در این نوشته از سایت دکتر نجمه اخلاقی، بهترین دندانپزشک کودک با سدیشن و بیهوشی در اصفهان، به بررسی کامل کیست دندان کودکان و روش های درمانی آن می پردازیم.!
کیست رویشی چیست؟
کیست رویشی یک کیسه کوچک و پر از مایع است که میتواند درست قبل از بیرون آمدن دندان روی لثه تشکیل شود. این کیست اغلب شبیه یک برآمدگی نرم و گرد است و ممکن است شفاف، آبی یا کمی بنفشرنگ باشد.
این کیستها بیشتر در کودکان، بهویژه هنگامی که دندانهای شیری یا دائمی شروع به بیرونزدن از لثه میکنند، شایع هستند. اگرچه ممکن است غیرمعمول به نظر برسند، اما معمولاً بیضرر هستند و پس از بیرون آمدن دندان، خودبهخود از بین میروند.
کیستهای رویشی چگونه تشکیل میشوند؟
هنوز کاملاً مشخص نیست که چرا کیستهای رویشی دندان شیری در برخی موارد تشکیل میشوند. آنها همیشه درست قبل از اینکه دندان جدید از خط لثه بیرون بزند، ظاهر میشوند. مایعی شفاف بین تاج دندان جدید و بافت خاصی که بهعنوان فولیکول دندانی اطراف آن شناخته میشود، به دام میافتد. با بالا آمدن دندان، کیست میتواند قابلتوجهتر یا تیرهتر شود. تجمع مایع نشانه عوارض رویش دندان نیست، بلکه فقط هشداری است که نشان میدهد این اتفاق نزدیک است. کیستهایی که درد زیادی ایجاد میکنند یا هفتهها در جای خود باقی میمانند، بیشتر از کیستهایی که بهسرعت ظاهر میشوند و بدون مشکل بیشتر ناپدید میشوند، به توجه دندانپزشک نیاز دارند.
کیستهای رویشی کودک چه شکلی هستند؟
- رنگ: کیستهای رویشی اغلب ظاهری آبی، بنفش یا شفاف دارند. رنگ آنها از مایع یا گاهی اوقات مقدار کمی خون که در زیر بافت لثه بهدامافتاده است، ناشی میشود.
- اندازه: آنها معمولاً کوچک هستند و قطری کمتر از ۱.۵ سانتیمتر دارند. اگرچه کوچک هستند، اما هنوز هم میتوانند روی لثه کودک کاملاً قابلتوجه به نظر برسند.
- بافت: کیستهای فورانی نرم و کمی نرم و له شونده هستند، تقریباً مانند یک بادکنک کوچک پرازآب. آنها سفت یا سخت نیستند، که به تشخیص آنها از سایر انواع برآمدگیها کمک میکند.
- محل: این کیستها معمولاً درست روی ناحیهای که دندان در حال بیرون آمدن است، تشکیل میشوند. آنها معمولاً در نزدیکی دندانهای آسیاب، بهخصوص در سالهای اولیه رویش دندان، دیده میشوند.
کیست رویشی در مقابل کیست دنتیژروس: تفاوت چیست؟
مهم است که والدین تفاوت بین کیست رویشی دندان و کیست دنتیژروس را درک کنند. هر دو شامل رویش دندان میشوند، اما کیست دنتیژروس یک بیماری جدیتر است. کیست دنتیژروس اغلب با دندانهای دائمی مرتبط است و میتواند بهمرورزمان بزرگتر شود. در مقابل، کیست رویشی دندان معمولاً یک بیماری خوشخیم و بیضرر است. کیستهای رویشی معمولاً نیازی به جراحی ندارند و در صورت نیاز بهراحتی با مداخله جزئی درمان میشوند.
کیست رویشی دندان دائمی: وقتی ایجاد میشوند چه اتفاقی میافتد؟
وقتی کیست رویشی دندان همزمان با شروع رویش دندان دائمی ظاهر میشود، معمولاً جای نگرانی نیست. کیست رویشی دندان دائمی زمانی اتفاق میافتد که مایعی در اطراف دندانی که از لثه بیرون میزند، جمع شود. کیست معمولاً پس از رویش کامل دندان، خودبهخود برطرف میشود. برای کودکان ۷ساله، این کیست رویشی معمولاً همزمان با رویش اولین دندانهای آسیای دائمی یا پیش رخ میدهد. اگرچه دیدن آن میتواند نگرانکننده باشد، اما مطمئن باشید که معمولاً بدون عوارض برطرف میشود.
کیست رویشی چگونه تشخیص داده میشود؟
اگر مشکوک به کیست دندان در فرزندتان هستید، دندانپزشک معاینه کاملی انجام خواهد داد که ممکن است شامل گرفتن عکس با اشعه ایکس برای تأیید وجود کیست و ارزیابی اندازه، محل و تأثیر آن بر بافتهای اطراف باشد. تشخیص زودهنگام برای اطمینان از اینکه کیست هیچ آسیب طولانیمدتی به دندانها یا فک کودک شما وارد نمیکند، مهم است.
عوارض کیست دندان در کودکان
عوارض کیست دندان عبارت است از:
- کیست فضایی از فک را اشغال میکند و جای بافتهای طبیعی را میگیرد؛ بنابراین سبب تحلیل استخوان میشود.
- به عصبها فشار میآورد و باعث بیحسی صورت میشود.
- دندان کناری را میخورد یا کج میکند.
- فضایی در فک اشغال میکند جای بافتهای طبیعی را میگیرد و سبب تحلیل استخوان میشود.
- استخوان فک را گسترش میدهد.
بررسی عوارض احتمالی درمان کیست دندان در منزل
همانطور که پیشتر اشاره کردیم، استفاده از روشهای سنتی ممکن است تأثیر آنچنانی در درمان کیست نداشته باشد. حتی گاهی اوقات ممکن است اثر معکوسی روی روند درمان بگذارد. در خیلی از مواقع نیز، با انجام این روشها، صرفاً فرصت درمان بهموقع کیست را از دست خواهید داد. در ادامه این مطلب از سایت دکتر نجمه اخلاقی دندانپزشک کودکان اصفهان عوارض احتمالی درمان کیست دندان در منزل را مورد بررسی قرار میدهیم.
- احساس درد یا حساسیت در دندانها
- در صورت رشد بیشتر کیست، احتمال لق شدن و ازدسترفتن دندان وجود دارد.
- گاهی اوقات ممکن است بعد از رشد بیشتر کیست، فشاری به اعصاب صورت وارد شود. در این صورت احتمال بیحسی قسمتی از آن وجود دارد.
- ایجاد تورم در قسمتی از لثه و صورت
- در صورت تورم، بافت لثه ممکن است نسبت به لمس و فشار حساس شده و سبب درد شود.
- رشد کیست میتواند به دندانها فشار وارد کرده و سبب حرکت و ایجاد فاصله بین آنها شود.
- فشار بیش از حد کیست به ریشه دندانها، میتواند سبب تحلیل این قسمت از دندان شود.
- ممکن است قسمتی از استخوان دچار شکستگی و تحلیل شود.
بیشتر بدانید: کیست و تومور در دهان کودکان و بزرگسالان:علائم، علل و روشهای درمانی
تأثیر داروهای گیاهی در درمان کیست دندان
داروهای گیاهی با اینکه ممکن است علائم ناشی از تشکیل کیست را کاهش دهند، اما نمیتوانند این مشکل را درمان کنند. باتوجهبه وجود انواع مختلف کیست، بهتر است به دندانپزشک مراجعه کرده و درمان مورد نیاز برای هر یک را دریافت کنید.
کمپرس گرم در خانه برای کاهش حجم کیست دندان
در بین تمام روشهای خانگی، استفاده از کمپرس گرم میتواند مؤثرترین راه برای کاهش تورم کیست باشد. بااینحال، استفاده از این روش بهتنهایی، نمیتواند کیست را به طور کامل از بین ببرد.
آیا فرزند شما برای کیست رویشی به درمان نیاز دارد؟
اگر کیست بترکد و مقداری خون بیرون بیاید، نیازی به نگرانی نیست. علائمی که نشان میدهد فرزند شما برای کیست رویشی نیاز به مراجعه به دندانپزشک دارد عبارتاند از:
- درد یا حساسیت در محل کیست که مداوم یا بیش از حد خفیف است
- تورم در بافت لثه یا فک اطراف
- تب بدون هیچ علت ظاهری دیگری
- مشکل در صحبتکردن یا جویدن
- خونریزی که پس از پارگی کیست ادامه مییابد
- کیستهایی که پس از چند هفته خودبهخود برطرف نمیشوند.
درمان کیست دندان به طور خودبهخود
کیست دندان عارضهای نیست که بدون انجام هیچ درمانی از بین برود. حتی استفاده از روشهای خانگی نیز نمیتوانند سبب ازبینرفتن کیست دندان شوند.
درمان کیست
درمان کیستهای رویشی به نحوه رفتار کیست و اینکه آیا باعث ناراحتی میشود یا خیر بستگی دارد و دندانپزشک کودک شما بر اساس نیازهای فردی او بهترین روش را توصیه خواهد کرد.
مشاهده (انتظار هوشیارانه)
در بیشتر موارد، هیچ درمانی لازم نیست. دندانپزشک ممکن است بهمرورزمان کیست را تحتنظر داشته باشد، زیرا معمولاً به طور طبیعی پس از درآمدن دندان از بین میرود.
مدیریت درد
اگر کیست باعث ناراحتی خفیفی شود، دندانپزشک ممکن است مسکنهای بیخطر برای کودک، مانند پاراستامول، را پیشنهاد کند. این میتواند بهراحتی کودک شما در حین رویش دندان کمک کند.
کمپرس سرد
یک کمپرس سرد که بهآرامی روی قسمت بیرونی گونه قرار میگیرد، میتواند به کاهش هرگونه تورم و تسکین حساسیت کمک کند. این یک گزینه ساده و تسکیندهنده است که اگر کودک شما احساس ناراحتی میکند، میتوانید در خانه از آن استفاده کنید.
رژیم غذایی نرم
دادن غذاهای نرم میتواند به جلوگیری از تحریک ناحیهای که کیست در آن قرار دارد کمک کند. این کار میتواند غذاخوردن را درحالیکه لثهها حساس هستند، راحتتر کند.
مداخله جراحی
در موارد نادری که کیست بزرگ، دائمی یا مزاحم رویش دندان باشد، دندانپزشک ممکن است یک عمل جراحی کوچک را توصیه کند. این عمل شامل باز کردن آرام کیست برای کمک به بیرون آمدن راحتتر دندان است.
آسپیراسیون
اگر کیست حاوی مقدار زیادی مایع باشد یا عفونی به نظر برسد، دندانپزشک ممکن است مقداری از مایع را با یک سوزن کوچک خارج کند. این کار به کاهش فشار کمک میکند و به ناحیه اجازه میدهد تا راحتتر بهبود یابد.
درمان با لیزر
برخی از دندانپزشکان ممکن است از فناوری لیزر ملایم برای باز کردن کیست با حداقل ناراحتی استفاده کنند. این گزینه میتواند بهسرعت بخشیدن به روند بهبودی کمک کند و اغلب توسط کودکان بهخوبی تحمل میشود.
آیا کیستهای رویشی دردناک هستند؟
بهطورکلی، کیست رویشی بهخودیخود دردناک نیست. در واقع، برخی از محققان معتقدند که کیستهای رویشی بیضرر ممکن است بیشتر از آنچه تصور میشود، رخ دهند؛ اما خودبهخود برطرف شوند.
اگر فرزند شما کیست رویشی را تجربه کرد که با درد، تب، اسهال یا سایر علائم همراه است، مراجعه به پزشک یا دندانپزشک برای رد سایر عوارض مهم است.
اگر کیست رویشی هنگام رویش دندان برطرف نشود، ممکن است کیست دنتیژروس باشد. این کیست علائم مشابهی با کیست رویشی دارد، اما تفاوتهای مهمی بین آنها وجود دارد.
- کیستهای دنتیژروس اغلب در بیماران ۲۰ تا ۳۰ساله (نه کودکان خردسال) رخ میدهند.
- اگرچه ممکن است این علائم، نشانههای رویش دندان آسیاب باشند، اما با رویش دندان برطرف نمیشوند.
- آنها رشد آهستهای دارند
- آنها میتوانند بر تراز بایت تأثیر بگذارند و باعث جابهجایی سایر دندانها شوند.
- کیستهای دنتیژروس اغلب با دندانعقل نهفته یا نیمهدرآمده مرتبط هستند.
چگونه از کیستهای رویشی جلوگیری کنیم؟
کیستهای رویشی در نوزادانی که در حال دنداندرآوردن هستند، بهندرت در نزدیکی دندانهای زنده دیده میشوند. شما میتوانید بهعنوان والدین، اقدامات پیشگیرانهای را برای لثههای کودک خود انجام دهید:
- اگر نورونهای دندان به دلیل عفونت یا آسیب از بین بروند، دندانپزشک باید دندان را درمان کند تا از تبدیلشدن آن به منبع بیماری در آینده جلوگیری شود. اگر این کار موفقیتآمیز باشد، نباید هیچ کیستی در بافتهای اطراف ریشه دندان (آبسه) وجود داشته باشد. اهمیت مراجعه به دندانپزشک را نمیتوان نادیده گرفت.
- گاهی اوقات، دندانپزشک کودک شما ممکن است ابراز نگرانی کند که ممکن است از دندان نهفته رنج ببرد. در چنین مواردی، اسکن کامپیوتری سهبعدی i-CAT برای ارزیابی سهبعدی محل دندان و سلامت آن توصیه میشود.
- این کار میتواند به کشف کیستها درحالیکه هنوز کوچک هستند کمک کند یا با ازبینبردن عنصر اولیه بالقوه که ممکن است منجر به ایجاد کیست شود، از تشکیل کیست جلوگیری کند.
چه زمانی باید نوزادم را نزد دندانپزشک ببرم؟
اگرچه کیستهای رویشی معمولاً بیضرر هستند و خودبهخود برطرف میشوند، اما مواقعی وجود دارد که بهتر است برای آرامش خاطر و مراقبت مناسب، معاینه دقیقتری توسط دندانپزشک اطفال انجام شود.
درد مداوم یا شدید
اگر فرزند شما درد مداوم یا شدیدی در اطراف کیست دارد، بهتر است که به دندانپزشک مراجعه کنید. دردی که آرام نمیشود ممکن است نشانهای از فشار، عفونت یا مشکل دیگری باشد که نیاز به توجه دارد.
تورم در لثه یا فک
تورم قابلتوجه در لثه یا ناحیه فک، بهخصوص اگر به نظر میرسد در حال گسترش یا بدتر شدن است، نباید نادیده گرفته شود. دندانپزشک میتواند بررسی کند که آیا تورم به کیست رویشی یا چیز دیگری مرتبط است.
تب بدون علل دیگر
اگر فرزند شما تب دارد و دلیل مشخصی ندارد، میتواند مربوط به عفونت در ناحیه لثه یا کیست باشد. ارزش دارد که برای رد هرگونه علت دندانی، آن را بررسی کنید.
مشکل در غذاخوردن یا صحبتکردن
وقتی کیست شروع به ایجاد اختلال در توانایی کودک شما در غذاخوردن یا صحبتکردن راحت میکند، وقت آن است که به دنبال مشاوره باشید. یک دندانپزشک میتواند به تسکین ناراحتی کمک کند و بررسی کند که دندان بهدرستی در حال رویش است.
خونریزی طولانیمدت
اگر کیست تحریک شود، گاهی اوقات ممکن است کمی خونریزی رخ دهد، اما خونریزی که ادامه پیدا کند یا دوباره برگردد باید بررسی شود. این میتواند نشانه این باشد که بافت لثه نیاز به مراقبت دارد.
کیست بیش از چند هفته باقی بماند
بیشتر کیستهای رویشی ظرف چند هفته با بیرون آمدن دندان از بین میروند. اگر برآمدگی هنوز وجود داشته باشد یا به نظر برسد که درحالرشد است، بهتر است توسط دندانپزشک معاینه شود.
علائم عفونت
قرمزی، گرما، چرک یا بوی بد از ناحیه ممکن است به معنای عفونیشدن کیست باشد. در این صورت، مراقبتهای دندانپزشکی سریع میتواند از مشکلات بیشتر جلوگیری کرده و به کودک شما کمک کند تا بهسرعت بهبود یابد.
نکاتی برای والدین در مدیریت کیستهای رویشی در خانه
- با مسواکزدن ملایم، ناحیه را تمیز نگه دارید: از یک مسواک با موهای نرم استفاده کنید و بادقت اطراف کیست را مسواک بزنید تا لثهها را بدون ایجاد سوزش تمیز نگه دارید.
- از خوردن غذاهای سفت یا ترد خودداری کنید: غذاهایی مانند آجیل، کراکر یا سبزیجات خام میتوانند به کیست فشار وارد کرده و باعث ناراحتی شوند، بنابراین برای مدتی به گزینههای نرمتر روی بیاورید.
- حواس بچهها را با میانوعدههای نرم و خنک پرت کنید: خوراکیهای خنک مانند ماست، اسموتی یا سس سیب میتوانند تسکیندهنده و خوردنشان آسان باشد و به تسکین هرگونه حساسیت در لثهها کمک کنند.
- مراقب علائم عفونت باشید: مراقب قرمزی، تورم، چرک یا بوی بد از ناحیه باشید و در صورت مشاهده هر چیز غیرعادی با دندانپزشک خود تماس بگیرید.
کودک شما میتواند در طول دنداندرآوردن دچار کیستهای رویشی شود . اینها حبابهای کوچک و بیضرری هستند که روی لثهها ظاهر میشوند و پس از مدت کوتاهی ناپدید میشوند. نوزادان و کودکان خردسال کمتر از بزرگسالان مستعد ابتلا به این بیماری هستند، اما وقتی دندانهای دائمی در کودکان رشد میکنند و شروع به جویدن غذاهای جامد میکنند، شیوع آن بیشتر میشود . بهطورکلی، کیستهای رویشی خودبهخود برطرف میشوند و نیازی به مراقبتهای پزشکی اضافی ندارند. اگر کیست رویشی ادامه پیدا کرد، خونریزی کرد یا به نظر عفونی رسید، فوراً با پزشک فرزندتان قرار ملاقات بگذارید.
سؤالات متداول
آیا کیست دندان میتواند همزمان روی چندین دندان ایجاد شود؟
بله، هرچند که نادر است. کیستهای رویشی معمولاً روی یک دندان در حال رویش تشکیل میشوند، اما در موارد بسیار نادر، میتوانند به صورت دوطرفه و همزمان روی چندین دندان دیده شوند.
آیا کیست رویشی واگیردار است؟
خیر، کیست رویشی مسری نیست. این یک کیسه خوشخیم و پر از مایع است که در اثر تجمع مایع زیر لثه دندان در حال رویش ایجاد میشود و عفونی نیست. اگر کیست علائم عفونت یا درد داشته باشد، باید به دندانپزشک مراجعه کرد.
آیا کیستهای رویشی میتوانند باعث بوی بد دهان در کودکان شوند؟
خیر، معمولاً خیر. کیستهای رویشی به خودی خود باعث بوی بد دهان نمیشوند. اما اگر کیست عفونی شود (که نادر است)، ممکن است بوی نامطبوع ایجاد شود. بوی بد دهان مداوم باید توسط دندانپزشک بررسی شود.
آیا کیستهای رویشی در صورت متورم بودن نیاز به آنتیبیوتیک دارند؟
خیر. بیشتر کیستهای رویشی بدون نیاز به آنتیبیوتیک خودبهخود برطرف میشوند. آنتیبیوتیکها تنها در صورت وجود علائم عفونت واضح (مانند چرک، تب یا قرمزی شدید) و به تشخیص دندانپزشک، ضروری هستند.
آیا کیست رویشی میترکد؟
بله، کاملاً طبیعی است که کیست خودبهخود پاره شود تا دندان بتواند از آن خارج شود. این اتفاق اغلب بدون درد یا توجه کودک رخ میدهد. اگر کیست پاره نشود و باعث ناراحتی یا تأخیر شود، دندانپزشک میتواند با یک عمل جزئی (باز کردن) آن را تخلیه کند.
اگر کیست رویشی خودبهخود بترکد، چه باید کرد؟
جای نگرانی نیست. کافی است با شستشوی آرام دهان کودک با آب، محل را تمیز نگه دارید و بهداشت دهان و دندان را رعایت کنید. فقط مراقب علائم عفونت (مثل ترشح مداوم یا تورم) باشید و در صورت مشاهده به دندانپزشک مراجعه کنید.
چگونه علائم دنداندرآوردن را از علائم کیست رویشی تشخیص دهم؟
علائم دنداندرآوردن معمولاً عمومی هستند (آبریزش دهان، تحریکپذیری). اما کیست رویشی بهصورت یک تورم نرم، گنبدیشکل و موضعی، اغلب به رنگ آبی یا بنفش، دقیقاً روی دندان در حال رویش ظاهر میشود.
آیا دندانپزشک میتواند کیست رویشی را در صورت ناراحتکننده بودن بردارد؟
بله. اگر کیست باعث ناراحتی شود یا رویش دندان را به تأخیر بیندازد، دندانپزشک میتواند با یک عمل جراحی جزئی به نام “باز کردن سقف” (Fenestration)، مایع را آزاد کرده و به دندان کمک کند تا راحتتر بیرون بیاید.
آیا کیستهای رویشی خونریزی میکنند؟
کیستهای رویشی معمولاً بیضررند، اما چون ممکن است حاوی مقداری خون باشند، هنگام پاره شدن (خودبهخودی یا توسط دندانپزشک) ممکن است کمی خونریزی جزئی داشته باشند. خونریزی طولانی یا شدید نیاز به بررسی دارد.
