نکات حیاتی برای مراقبت از دندان شیری کودک تا 2 سالگی

مراقبت از دندان‌های شیری کودک از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است؛ زیرا این دندان‌های موقت نقش حیاتی در جویدن، تکلم صحیح، زیبایی صورت و از همه مهم‌تر، حفظ فضای مناسب برای رویش دندان‌های دائمی دارند. دوره تا دو سالگی یک بازه زمانی طلایی برای پایه‌گذاری عادات بهداشتی دهان و دندان و جلوگیری از یکی از شایع‌ترین مشکلات این سن، یعنی پوسیدگی دندان شیری زودرس (یا پوسیدگی شیشه شیر) است.

در این مقاله  از سایت دکتر نجمه اخلاقی، بهترین دندانپزشک کودکان با سدیشن و بیهوشی در اصفهان، مهم‌ترین نکاتی که والدین باید برای حفظ سلامت دندان‌های کودک خود تا سن دو سالگی رعایت کنند، بر اساس توصیه‌های متخصصان دندانپزشکی کودکان، تشریح شده است.

شروع مراقبت: حتی قبل از رویش اولین دندان

تصور اینکه مراقبت از دندان‌ها از زمان رویش آغاز می‌شود، نادرست است. بهداشت دهان و دندان کودک باید از بدو تولد شروع شود:

• تمیز کردن لثه‌ها: حتی قبل از ظاهر شدن اولین دندان، لثه‌های نوزاد را بعد از هر بار شیر خوردن (شیر مادر یا شیر خشک) و حداقل دو بار در روز (صبح و قبل از خواب) با یک پارچه نرم تمیز، گاز استریل یا مسواک انگشتی مرطوب پاک کنید. این کار به حذف باکتری‌ها و قندهای باقی‌مانده کمک می‌کند و کودک را به لمس دهان عادت می‌دهد.

• قطع شیر شبانه پس از یک سالگی: یکی از دلایل اصلی پوسیدگی زودرس، باقی ماندن قندهای شیر (چه مادر و چه شیر خشک) در دهان کودک هنگام خواب طولانی است. متخصصان توصیه می‌کنند که پس از ۱۲ تا ۱۸ ماهگی، تغذیه با شیر در طول شب و هنگام خواب متوقف یا حداقل کنترل شود.

شروع مسواک زدن: به محض رویش اولین دندان

اولین دندان شیری معمولاً بین ۶ تا ۹ ماهگی در می‌آید و نقطه عطف شروع مسواک زدن است.

• زمان شروع: به محض رویش اولین دندان، مسواک زدن را دو بار در روز (صبح و شب) شروع کنید.

• ابزار مناسب: از یک مسواک با برس بسیار نرم و سری کوچک مخصوص نوزادان استفاده کنید.

• خمیر دندان (زیر ۲ سال):

  • توصیه جدید متخصصان: امروزه بسیاری از دندانپزشکان اطفال توصیه می‌کنند که از همان ابتدا، از خمیر دندان حاوی فلوراید استفاده شود؛ اما مقدار آن حیاتی است.

  • مقدار مناسب: برای کودکان زیر ۲ سال (یا تا ۳ سالگی)، میزان خمیر دندان باید به اندازه یک دانه برنج باشد.

  • توجه: این مقدار کم فلوراید به تقویت مینا کمک می‌کند. از آنجا که کودک قادر به تف کردن نیست، بلعیدن این مقدار ناچیز مشکلی ایجاد نمی‌کند. با این حال، اگر بسیار نگران بلعیدن هستید، تا حدود دو سالگی می‌توانید از مسواک فقط با آب استفاده کنید، به شرطی که ریسک پوسیدگی پایین باشد.(برای مطالعه بیشتر:خمیر دندان کودکان باید چه خصوصیاتی داشته باشند؟ )

• روش مسواک زدن: دندان‌ها را به آرامی و با حرکات دایره‌ای یا افقی کوچک تمیز کنید. تمام سطوح دندان‌ها (جلو، عقب و سطح جونده) را پوشش دهید.

 اهمیت رژیم غذایی در سلامت دندان

آنچه کودک می‌خورد و می‌نوشد، به اندازه مسواک زدن اهمیت دارد.

• محدودیت قندها: مصرف مواد غذایی و نوشیدنی‌های قندی یا چسبنده مانند آبمیوه‌های صنعتی، نوشابه‌ها، آبنبات، تافی و بیسکویت‌های شیرین را به حداقل برسانید.

• زمان‌بندی قند: در صورت مصرف خوراکی‌های شیرین، آن‌ها را در انتهای وعده‌های غذایی اصلی قرار دهید تا بزاق دهان فرصت خنثی کردن اسیدها را داشته باشد.

• استفاده از لیوان: بعد از ۱۸ ماهگی، کم‌کم کودک را به استفاده از لیوان مخصوص یا لیوان معمولی به جای شیشه شیر عادت دهید. این کار زمان تماس دندان با مایعات شیرین را کاهش می‌دهد.

• قطره آهن: برای جلوگیری از تغییر رنگ دندان‌ها ناشی از قطره آهن، آن را مستقیماً با قطره‌چکان در عقب دهان کودک بچکانید و پس از آن کمی آب یا آبمیوه (بدون قند افزوده) به او بدهید.
  برای مطالعه بیشتر: 20 غذای معجزه آسا برای سلامت دندان کودکان

 معاینات منظم دندانپزشکی (نکته طلایی)

بسیاری از والدین مراجعه به دندانپزشک را به بعد از ۳ سالگی موکول می‌کنند، در حالی که معاینات زودهنگام بسیار حیاتی هستند.

• اولین ویزیت: اولین مراجعه به دندانپزشک کودکان باید در سن یک سالگی یا حداکثر شش ماه پس از رویش اولین دندان انجام شود.

• هدف از ویزیت: دندانپزشک در این معاینه:

  • وضعیت رویش دندان‌ها و لثه‌ها را بررسی می‌کند.

  • آموزش‌های لازم در خصوص پوسیدگی، رژیم غذایی و روش صحیح بهداشت را به والدین ارائه می‌دهد.

  • در صورت نیاز، روش‌های پیشگیرانه مانند فلورایدتراپی موضعی را شروع می‌کند.

• معاینه منظم: چکاپ‌های دوره‌ای معمولاً هر ۶ ماه یکبار توصیه می‌شود.

پرهیز از عادات مضر

برخی عادات در این سن سلامت دندان‌های کودک را تهدید می‌کنند:

• پستانک: استفاده از پستانک‌های ساده مجاز است، اما هرگز نباید پستانک را به عسل، شکر یا مواد شیرین دیگر آغشته کنید.

• استفاده از دهان والدین: باکتری‌های عامل پوسیدگی (مانند استرپتوکوک موتانس) می‌توانند از طریق بزاق والدین به دهان کودک منتقل شوند (مثلاً با لیسیدن پستانک یا قاشق). والدین باید بهداشت دهان و دندان خود را جدی بگیرند.

• استفاده از شیشه شیر برای آرام کردن: از شیشه شیر به عنوان وسیله‌ای برای آرام کردن طولانی مدت یا گول زدن کودک استفاده نکنید، زیرا تماس طولانی مدت با مایعات پوسیدگی‌زا است.

جدول خلاصه اقدامات مراقبتی تا ۲ سالگی