آیا تاکنون متوجه شدهاید که یکی از دندانهای شیری فرزندتان لق نمیشود، در حالی که بقیه دندانهای دائمی در حال رویش هستند؟ این وضعیت میتواند نشانهای از پدیدهای به نام «آنکیلوز دندان شیری» یا همان «دندان فک جوش» باشد؛ شرایطی که در آن ریشه دندان به استخوان فک جوش میخورد.
آنکیلوز (Ankylosis) یک عارضه دندانی شایع در کودکان است که اگر به درستی تشخیص داده و درمان نشود، میتواند مشکلات جدی در رشد فک، جایگاه دندانهای دائمی و بایت (نحوه جفت شدن دندانها) کودک ایجاد کند. در این مقاله، دکتر نجمه اخلاقی، بهترین دندانپزشک کودک با بیهوشی در اصفهان، به صورت کامل به شما توضیح میدهند که دندان فک جوش چیست، چه علائمی دارد و چرا نیاز به درمان فوری دارد.
دندان فک جوش چیست؟ (Ankylosed Tooth)
دندان انکیلوز شده یا دندان فک جوش یعنی چه؟ به طور طبیعی، ریشه دندانهای شیری با نزدیک شدن زمان رویش دندان دائمی زیرین، به تدریج جذب میشود و دندان لق شده و میافتد.
با این حال، در دندان فک جوش، به جای اینکه ریشه جذب شود، سیمان (لایه خارجی ریشه) مستقیماً به استخوان فک متصل و جوش خورده به فک میشود. به بیان ساده، دندان فک جوش چگونه است؟ این دندان دیگر قابلیت حرکت و لق شدن را از دست میدهد.
دندانهای معمولی توسط یک رباط منعطف به نام رباط پریودنتال به فک متصل هستند که امکان حرکت بسیار جزئی را فراهم میکند. اما در انکیلوز دندان شیری، این رباط از بین رفته و جای آن را بافت استخوانی میگیرد.
روش تشخیص انکیلوز دندان شیری
تشخیص دندان های فک جوش معمولاً برای یک دندانپزشک باتجربه آسان است. اگرچه در ابتدا ممکن است به نظر برسد که دندان صرفاً دیر افتاده است، اما علائم واضحی وجود دارند که به تشخیص کمک میکنند:
- عدم لقی دندان: مهمترین نشانه این است که دندان علیرغم رویش دندانهای دائمی مجاور، اصلاً لق نمیشود.
- قرارگیری پایینتر (Submergence): دندان فک جوش اغلب در مقایسه با دندانهای مجاور خود که رشد کردهاند، پایینتر به نظر میرسد و به داخل لثه فرو رفته است. این به دلیل رشد فک کودک است، در حالی که دندان انکیلوز شده در جای خود ثابت مانده است.
- صدای زنگ فلزی: هنگام ضربه زدن آرام به دندان انکیلوز شده، به جای صدای کُند و نرم دندان عادی، صدای بلند و فلزی مانندی شنیده میشود.
- تأیید رادیوگرافی (عکس دندان فک جوش): عکس دندان فک جوش (رادیوگرافی) بهترین روش قطعی برای تشخیص است. در این عکس، دندانپزشک مشاهده میکند که رباط پریودنتال وجود ندارد و ریشه دندان فک جوش مستقیماً به استخوان متصل شده است.
عوامل جوش خوردن دندان شیری به فک
دقیقاً مشخص نیست که چرا انکیلوز شدن دندان اتفاق میافتد، اما مجموعهای از عوامل میتوانند درگیر باشند:
ژنتیک: استعداد ژنتیکی و سابقه خانوادگی میتواند نقش داشته باشد.
ضربه یا تروما: وارد شدن ضربه به دندان شیری یا فک در دوران کودکی میتواند به رباط پریودنتال آسیب برساند و منجر به ترمیم استخوانی شود.
التهاب یا عفونت: عفونتهای اطراف ریشه دندان شیری.
مشکلات متابولیک یا غددی: برخی مشکلات سیستمی بدن
در چه سنی انکیلوز شدن دندان به وجود میآید؟
این عارضه میتواند در هر زمانی در طول دوره دندانهای شیری (معمولاً بین ۶ تا ۱۲ سالگی) رخ دهد، اما اغلب در دندانهای آسیای شیری (مولرها) شایعتر است.
عوارض و مشکلات ناشی از انکیلوز دندان شیری (چرا باید درمان شود؟)
درمان نکردن انکیلوز دندان شیری یا به تعویق انداختن درد کشیدن دندان فک جوش میتواند منجر به مشکلات جدی و زنجیرهای در سلامت دهان کودک شود:
نهفتگی دندان دائمی: از آنجایی که دندان شیری جوش خورده راه را مسدود کرده است، دندان دائمی زیرین قادر به رویش نبوده و نهفته میشود یا از مسیر اصلی خود منحرف میشود.
کج شدن دندانهای مجاور: دندانهای دائمی کناری، به دلیل فضای خالی که باید توسط دندان فک جوش پر میشد، به سمت آن متمایل شده و کج میشوند.
اختلال در رشد فک: انکیلوز میتواند در درازمدت بر رشد طبیعی استخوان فک تأثیر بگذارد و منجر به مشکلات ارتودنسی و ظاهری در آینده شود.
مشکلات بایت: ناهماهنگی در بایت (نحوه جفت شدن فک بالا و پایین).
راه حل و درمان: کشیدن دندان شیری فک جوش
تیم دندانپزشکی در بیشتر موارد، تنها راه برای جلوگیری از عوارض بالا و باز کردن مسیر برای دندان دائمی را، کشیدن دندان شیری فک جوش میدانند.
مراحل درمان معمولاً شامل موارد زیر است:
کشیدن دندان انکیلوز شده: این روش معمولاً با یک جراحی ساده دندانپزشکی انجام میشود.
حفظ فضا: پس از کشیدن، برای جلوگیری از کج شدن دندانهای مجاور به داخل فضای خالی، معمولاً از یک دستگاه فضا نگهدار (Space Maintainer) استفاده میشود تا زمانی که دندان دائمی آماده رویش شود.
ارزیابی ارتودنسی: در صورت نیاز، ممکن است پس از رویش دندان دائمی، درمان ارتودنسی برای اصلاح جایگاه دندانها ضروری باشد.
هزینه کشیدن دندان شیری فک جوش
هزینه کشیدن دندان شیری فک جوش بسته به پیچیدگی جراحی (چون معمولاً نیاز به جراحی جزئی برای جدا کردن اتصال استخوانی دارد)، موقعیت دندان، و دستمزد متخصص متفاوت خواهد بود. در کلینیک دکتر نجمه اخلاقی، پس از ارزیابی کامل رادیوگرافی، یک برآورد دقیق و شفاف از هزینه به شما ارائه خواهد شد.
روشهای پیشگیری از جوش خوردن دندان شیری به فک
گرچه اغلب نمیتوان به طور کامل از بروز انکیلوز جلوگیری کرد، اما اقدامات زیر میتوانند خطر را کاهش دهند و به تشخیص زودهنگام کمک کنند:
معاینات منظم دندانپزشکی: ویزیتهای دورهای به دندانپزشک، امکان تشخیص زودهنگام را فراهم میکند.
رسیدگی به موقع به تروما: در صورت هرگونه ضربه به دهان و دندان کودک، حتی اگر دندان نشکسته باشد، حتماً با دندانپزشک مشورت کنید.
آموزش سلامت دهان: مراقبت مناسب از دندانهای شیری میتواند خطر عفونت و التهاب را کاهش دهد.
اگر متوجه شدهاید که دندان شیری فرزندتان در حال پایین رفتن است یا لق نمیشود، لطفاً آن را نادیده نگیرید. تشخیص زودهنگام آنکیلوز دندان شیری میتواند تفاوت زیادی در سلامت دهان و دندان او در آینده ایجاد کند.
