ترس از دندانپزشکی در کودکان و روش های درمان آن

شاید برای شما هم پیش آمده باشد که فرزندتان با شنیدن نام دندانپزشکی گریه کند، دهانش را باز نکند یا حتی حاضر نشود وارد مطب شود. این واکنش برای بسیاری از والدین نگران‌کننده است، به‌خصوص زمانی که کودک دندان‌درد دارد و درمان را به تعویق می‌اندازد.

واقعیت این است که ترس از دندانپزشکی در کودکان موضوعی کاملاً رایج است و معمولاً ریشه در تجربه‌های قبلی، ترس از درد یا حتی اضطراب والدین دارد. خبر خوب این است که با شناخت علت این ترس و استفاده از روش‌های صحیح، می‌توان مراجعه به دندانپزشکی را به تجربه‌ای آرام و حتی خوشایند تبدیل کرد.

در این مقاله با راهنمایی دکتر نجمه اخلاقی، متخصص دندانپزشکی کودکان اصفهان با علت ترس کودکان از دندانپزشکی، راهکارهای مؤثر برای کاهش اضطراب، نحوه برخورد صحیح والدین و راه‌حل‌هایی مانند درمان تحت بیهوشی برای کودکانی که همکاری نمی‌کنند آشنا خواهید شد تا بتوانید بهترین تصمیم را برای سلامت فرزندتان بگیرید.

چرا بعضی کودکان از دندانپزشکی می‌ترسند؟

ترس از دندانپزشکی کودکان همیشه به معنای درد یا تجربه بد قبلی نیست. بسیاری از کودکان به دلیل سن کم، ناآشنا بودن محیط و ناتوانی در بیان احساسات خود، هنگام مراجعه به دندانپزشکی دچار اضطراب می‌شوند. شناخت علت این ترس، اولین قدم برای کاهش آن و ایجاد تجربه‌ای مثبت از درمان است.

مهم‌ترین علت‌های ترس از دندانپزشکی در کودکان عبارت‌اند از:

تجربه ناخوشایند قبلی

اگر کودک در گذشته درمان دردناک یا برخورد نامناسبی را تجربه کرده باشد، ممکن است همان خاطره باعث ترس او از مراجعه‌های بعدی شود.

ترس از محیط و تجهیزات ناشناخته

صدای دستگاه‌ها، نور یونیت، بوی مواد دندانپزشکی و دیدن ابزارهای درمانی برای بسیاری از کودکان ناآشنا و ترسناک است؛ حتی اگر هنوز هیچ درمانی انجام نشده باشد.

ترس از درد یا آمپول

یکی از رایج‌ترین علت‌های ترس از دندانپزشکی، نگرانی از درد یا تزریق آمپول بی‌حسی است. امروزه با استفاده از روش‌های نوین مانند بی‌حسی دیجیتال و ژل‌های بی‌حسی، این نگرانی تا حد زیادی قابل کنترل است.

انتقال اضطراب از والدین

کودکان احساسات والدین را به‌خوبی درک می‌کنند. اگر پدر یا مادر قبل از مراجعه مضطرب باشند یا از تجربه‌های دردناک خود صحبت کنند، احتمال ایجاد ترس در کودک نیز بیشتر می‌شود.

مراجعه دیرهنگام به دندانپزشکی

بسیاری از کودکان اولین بار زمانی به دندانپزشکی مراجعه می‌کنند که دچار دندان‌درد یا پوسیدگی شدید شده‌اند. در این شرایط، کودک مراجعه به دندانپزشک را با درد و درمان‌های پیچیده مرتبط می‌داند و ممکن است در دفعات بعد نیز همکاری نکند.

ویژگی‌های شخصیتی یا شرایط خاص کودک

برخی کودکان ذاتاً اضطراب بیشتری دارند یا به دلیل شرایطی مانند اوتیسم، اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) یا حساسیت‌های حسی، محیط دندانپزشکی برایشان استرس‌زا است. این کودکان معمولاً به روش‌های تخصصی‌تری برای برقراری ارتباط و درمان نیاز دارند.

علائم ترس کودک از دندانپزشکی

ترس از دندانپزشکی در همه کودکان به یک شکل بروز نمی‌کند. بعضی از کودکان احساس خود را با گریه نشان می‌دهند، در حالی که برخی دیگر کاملاً ساکت می‌شوند یا از همکاری با دندانپزشک خودداری می‌کنند. اگر فرزند شما چند مورد از علائم زیر را دارد، احتمالاً دچار اضطراب یا ترس از دندانپزشکی است.

• گریه یا بی‌قراری قبل از مراجعه: برخی کودکان از شب قبل یا حتی با شنیدن نام دندانپزشکی مضطرب می‌شوند و گریه یا بی‌قراری می‌کنند.
• امتناع از ورود به مطب: بعضی کودکان حاضر نیستند وارد مطب شوند یا هنگام ورود به والدین می‌چسبند و مقاومت می‌کنند.
•  باز نکردن دهان هنگام معاینه: یکی از شایع‌ترین نشانه‌های ترس، خودداری از باز کردن دهان یا بستن محکم آن در زمان معاینه است.
• ترس از دیدن ابزار یا آمپول: دیدن تجهیزات دندانپزشکی یا حتی شنیدن نام آمپول ممکن است باعث اضطراب شدید کودک شود.
• چسبیدن به والدین: کودک ممکن است مدام دست والدین را بگیرد، بغل بخواهد یا از آن‌ها دور نشود تا احساس امنیت بیشتری داشته باشد.
• تلاش برای فرار یا همکاری نکردن: در برخی موارد، کودک از روی یونیت بلند می‌شود، سر خود را عقب می‌کشد یا اجازه انجام درمان را نمی دهد.

با بچه‌ای که حاضر نیست به دندانپزشکی بیاید ولی دندانش درد می‌کند چه کنیم؟

وقتی کودک دندان‌درد دارد اما از رفتن به دندانپزشکی می‌ترسد، بسیاری از والدین نمی‌دانند باید او را مجبور کنند یا مراجعه را به تعویق بیندازند. واقعیت این است که هر دو تصمیم می‌تواند شرایط را بدتر کند. اگر فرزندتان همکاری نمی‌کند، این چند توصیه می‌تواند کمک‌کننده باشد.

۱. کودک را مجبور یا تهدید نکنید

جمله‌هایی مانند «اگر نیایی آمپول می‌زنند» یا «دیگر دوستت ندارم» فقط اضطراب کودک را بیشتر می‌کند و ممکن است ترس او برای همیشه باقی بماند.

۲. درد را نادیده نگیرید

اگر کودک از درد شکایت می‌کند، مراجعه را به روزهای بعد موکول نکنید. پوسیدگی معمولاً خودبه‌خود بهبود پیدا نمی‌کند و تأخیر در درمان ممکن است باعث عفونت، تورم یا نیاز به درمان‌های پیچیده‌تر شود.

۳. درباره دندانپزشکی با آرامش صحبت کنید

به جای توضیح جزئیات درمان یا استفاده از کلمات ترسناک، با جملات ساده و مثبت به کودک اطمینان دهید که قرار است دندانش بهتر شود و شما در تمام مراحل کنار او خواهید بود.

۴. از یک متخصص دندانپزشکی کودکان کمک بگیرید

متخصص دندانپزشکی کودکان با رفتارشناسی کودک آشنا است و از روش‌های ارتباطی و مدیریت رفتار استفاده می‌کند تا اضطراب کودک تا حد زیادی کاهش پیدا کند.

۵. اگر کودک هیچ همکاری نمی‌کند، درمان را به زور انجام ندهید

اصرار به درمان در حالی که کودک به‌شدت می‌ترسد، معمولاً باعث ایجاد خاطره‌ای ناخوشایند می‌شود و مراجعه‌های بعدی را سخت‌تر می‌کند. در چنین شرایطی، پس از بررسی شرایط کودک، ممکن است درمان تحت آرام‌بخشی یا بیهوشی بهترین و ایمن‌ترین گزینه باشد.