اگر لپ کودک شما ناگهان ورم کرده، از شب گریه میکند و از خوردن غذا امتناع میکند، احتمالاً با یک آبسه دندان کودک روبهرو هستید؛ عفونتی که در نگاه اول ساده به نظر میرسد اما اگر درمان نشود میتواند به دندانهای دائمی، استخوان فک و حتی سلامت عمومی کودک آسیب بزند.
من دکتر نجمه اخلاقی، متخصص دندانپزشکی کودکان با بیهوشی در اصفهان، در این مقاله تمام آنچه یک والد نگران باید دربارهی آبسه دندان و لثهی کودک بداند را قدمبهقدم توضیح میدهم؛ از علائم و علت گرفته تا اینکه چرا ترکاندن آبسه دندان در خانه یک اشتباه خطرناک است و چه کاری واقعاً باید انجام دهید.
آبسه دهان کودک چیست؟
آبسه یک کیسهی چرکی است که در اثر عفونت باکتریایی، در ریشهی دندان یا لثهی کودک تشکیل میشود. بدن برای مقابله با باکتریها، گلبولهای سفید میفرستد و نتیجهی این جنگ، تجمع چرک در یک نقطه است. این چرک فشار زیادی به بافت اطراف وارد میکند و همین فشار، عامل اصلی درد شدید و ورمی است که والدین معمولاً آن را «ورم لپ کودک» یا «آبسه لثه کودکان» مینامند.
نکتهی مهم برای والدین: بر خلاف تصور رایج، آبسه دندان شیری کودک حتی اگر آن دندان قرار است بیفتد، نباید نادیده گرفته شود؛ چون عفونت میتواند مستقیماً به جوانهی دندان دائمی زیر آن آسیب بزند.
انواع آبسه دهان در کودکان
از نظر بالینی، آبسهی دهان بسته به محل شروع عفونت به سه دسته تقسیم میشود:
- آبسهی پریاپیکال (نوک ریشه): شایعترین نوع؛ زمانی رخ میدهد که پوسیدگی درماننشده به عصب دندان رسیده و عفونت از نوک ریشه به بافت اطراف سرایت کرده باشد.
- آبسهی پریودنتال (بافت نگهدارنده): عفونت از کنار دندان و بین لثه و دندان شروع میشود، نه از عصب.
- آبسهی پریکورونال (دور تاج دندان): معمولاً هنگام رویش دندانهای آسیا دیده میشود؛ لثهای که روی دندان نیمهرویشیافته قرار دارد ملتهب و عفونی میشود.
تشخیص دقیق نوع آبسه فقط با معاینهی بالینی و در صورت نیاز رادیوگرافی توسط دندانپزشک ممکن است، چون نوع درمان (عصبکشی دندان کودک، کشیدن دندان یا درمان لثه) به همین تشخیص بستگی دارد.
علت عفونت لثه کودکان؛ چرا این اتفاق میافتد؟
شایعترین علت عفونت لثه کودکان و آبسه دندان عبارتاند از:
- پوسیدگی دندان درماننشده: شایعترین علت. باکتریها از طریق حفرهی پوسیدگی به عمق دندان و ریشه نفوذ میکنند.
- ضربه به دندان: افتادن، برخورد توپ یا هر ضربهای که به ریشهی دندان آسیب بزند و عصب را از بین ببرد.
- بهداشت ضعیف دهان و دندان: تجمع پلاک میکروبی روی لثه و مسواک نزدن منظم.
- مصرف زیاد شیرینی و شیشهی شیر شبانه: باعث پوسیدگی سریع دندانهای جلو در کودکان زیر ۳ سال میشود («پوسیدگی شیشه شیر»).
- دندان نیمهرویشیافته: در دندانهای آسیای در حال رویش، لثهی روی دندان میتواند محل تجمع باکتری و التهاب شود.
- ضعف سیستم ایمنی کودک: در دوران بیماری یا سرماخوردگی، بدن دیرتر با عفونت مقابله میکند.
علائم آبسه دندان و لثه کودکان
علائم موضعی (قابل مشاهده در دهان)
- برجستگی متورم و دردناک روی لثه، شبیه یک جوش کوچک پر از چرک
- قرمزی و التهاب شدید در ناحیهی آسیبدیده
- ورم لپ کودک از بیرون صورت، که گاهی به چشم یا فک هم میرسد
- نقطهی سفید یا زرد روی لثه (محل تخلیهی خودبهخودی چرک، که به آن فیستول میگویند)
- حساسیت شدید دندان به گرما یا سرما
- درد هنگام جویدن یا لمس دندان
- بوی بد دهان و مزهی بد یا شور (نشانهی نشت چرک)
- لق شدن دندان در موارد پیشرفتهتر
علائم عمومی (در سراسر بدن)
- تب (معمولاً بالای ۳۸ درجه) و لرز
- بیقراری، بیاشتهایی و اختلال در خواب شبانه
- بیحالی و خستگی بیش از حد معمول
- بزرگ شدن غدد لنفاوی زیر فک و گردن
دربارهی عکس عفونت لثه کودکان
آبسه در مراحل اولیه معمولاً بهصورت یک برجستگی کوچک صورتی یا قرمز روی لثه، نزدیک ریشهی دندان دیده میشود که ممکن است نوک آن سفید یا زرد باشد (پر از چرک). در مراحل پیشرفتهتر، ورم به سمت صورت و لپ کودک نیز کشیده میشود. اگر چنین حالتی را در دهان کودک خود مشاهده کردید، بهجای جستوجوی تصاویر مشابه، همان روز با دندانپزشک کودک تماس بگیرید؛ چون شدت آبسه فقط با معاینهی حضوری و گاهی رادیوگرافی قابل تشخیص دقیق است.
آبسه دندان کودک ۲ ساله؛ چرا باید جدیتر گرفته شود؟
در کودکان زیر ۳ سال، آبسه دندان معمولاً نتیجهی «پوسیدگی شیشهی شیر» در دندانهای جلوی بالا است. چون فک کودک در این سن هنوز در حال رشد است، عفونت درماننشده در این بازه سنی میتواند:
- به جوانهی دندان دائمی که هنوز داخل استخوان فک است آسیب برساند
- باعث بدشکلی مینای دندان دائمی در حال تشکیل شود
- به دلیل کوچک بودن فضای آناتومیک، سریعتر از سنین بالاتر به بافتهای اطراف گسترش پیدا کند
به همین دلیل، در کودکان خردسال، تأخیر در درمان آبسه اصلاً توصیه نمیشود، حتی اگر ظاهراً کودک درد چندانی ابراز نکند.
چرا نباید آبسه دندان کودک را در خانه ترکاند؟
جستوجوی «روش ترکاندن آبسه دندان در خانه» یا «ترکاندن آبسه دندان کودکان» بسیار رایج است، اما این کار بهشدت خطرناک است و توصیه نمیشود، چون:
- خطر ورود عفونت به جریان خون: فشار دادن آبسه با انگشت یا سوزن میتواند باکتری را مستقیماً وارد خون کند و باعث گسترش عفونت به سایر نقاط بدن شود.
- عدم تخلیهی کامل: فقط بخشی از چرک خارج میشود و کانون عفونت در عمق بافت باقی میماند، پس درد و ورم دوباره برمیگردد.
- آلودگی زخم: ابزار غیراستریل (سوزن، ناخن) میتواند عفونت ثانویهی شدیدتری ایجاد کند.
- درد و آسیب روانی به کودک: این کار برای کودک بسیار دردناک و ترسناک است و میتواند باعث ترس از دندانپزشک در آینده شود.
تخلیهی آبسه باید فقط توسط دندانپزشک، در شرایط استریل و با ابزار مخصوص انجام شود.
درمان فوری آبسه دندان کودک؛ تا رسیدن به دندانپزشک چه کنیم؟
این اقدامات اورژانسی و بیخطر را میتوانید تا زمان مراجعه به دندانپزشک انجام دهید (اینها جایگزین درمان دندانپزشکی نیستند، فقط برای کنترل موقت درد و التهاباند):
- کمپرس سرد بیرون صورت: یک پارچهی نازک دور یخ بپیچید و روی گونهی متورم (نه مستقیم روی پوست) به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بگذارید. هر ۲ تا ۳ ساعت قابل تکرار است.
- کمپرس گرم (فقط بعد از ۲۴ ساعت اول): یک حولهی گرم و مرطوب روی ناحیهی متورم کمک میکند گردش خون بهتر شود و بهبودی تسریع شود.
- دهانشویهی آبنمک ولرم: برای کودکان بزرگتر که میتوانند غرغره و تف کنند (معمولاً بالای ۵ تا ۶ سال)؛ نیم قاشق چایخوری نمک در یک لیوان آب ولرم حل کنید و ۲ تا ۳ بار در روز استفاده شود.
- مسکن مناسب سن کودک: استامینوفن یا ایبوپروفن با دوز متناسب با وزن کودک (طبق برچسب دارو یا دستور داروخانه) میتواند درد را کنترل کند. هرگز به کودکان آسپرین ندهید و هرگز قرص یا داروی مسکن را مستقیماً روی لثه نمالید، چون میتواند باعث سوختگی شیمیایی بافت لثه شود.
- تغذیهی نرم و خنک: ماست، پورهی سیبزمینی، سوپ ولرم یا اسموتی بدهید و از غذاهای داغ، سرد، سفت یا اسیدی خودداری کنید.
- مایعات فراوان: برای مرطوب ماندن دهان و کمک به دفع سموم بدن.
- ادامهی ملایم مسواک زدن: مسواک زدن را کاملاً قطع نکنید؛ فقط با مسواک نرم و ملایم، بدون فشار روی نقطهی دردناک، تمیزکاری انجام دهید.
- بالا نگهداشتن سر هنگام خواب: با یک بالش اضافه، فشار خون در ناحیهی صورت و درد شبانه کمی کاهش مییابد.
⚠️ علائم خطر که نیاز به مراجعهی اورژانسی (نه فقط نوبت معمولی) دارند:
تب بالای ۳۸.۵ درجه، تورم سریعالگسترش که تا زیر چشم یا گردن پیش رفته، مشکل در بلع یا تنفس، بیحالی شدید کودک. در این موارد بدون فوت وقت به اورژانس دندانپزشکی یا بیمارستان مراجعه کنید، چون در موارد نادر عفونت میتواند به فضاهای عمقی گردن یا خون گسترش یابد.
درمان خانگی عفونت دندان و لثه کودکان؛ تا کجا مؤثر است؟
واقعیت این است: هیچ روش خانگی نمیتواند کانون چرکی آبسه را از بین ببرد، چون چرک در عمق بافت محبوس شده و فقط با تخلیهی دندانپزشکی یا آنتیبیوتیک تجویزی برطرف میشود. روشهای زیر صرفاً کمککننده و مسکّناند، نه درمان قطعی، و باید با احتیاط و متناسب با سن کودک استفاده شوند:
| روش | نحوهی استفاده | نکتهی ایمنی |
|---|---|---|
| آبنمک ولرم | نیم قاشق چایخوری نمک در نصف لیوان آب ولرم، غرغره و تف کردن، ۲ تا ۳ بار در روز | فقط برای کودکانی که میتوانند تف کنند؛ قورت دادن ممنوع |
| کمپرس سرد/گرم | طبق توضیح بخش قبل | پوست مستقیماً با یخ تماس نداشته باشد |
| عسل طبیعی | مقدار کمی روی لثهی ملتهب (نه دندان پوسیده) بمالید | برای کودکان زیر ۱ سال بهدلیل خطر بوتولیسم ممنوع است |
| دمکردهی بابونه یا نعناع، خنکشده | کیسهی چای دمکرده و خنکشده را چند دقیقه روی لثه نگه دارید | فقط کیسهی خنک، نه داغ؛ خطر خفگی در کودکان خردسال را در نظر بگیرید |
| ژل آلوئهورای خالص خوراکی | مقدار کم روی لثه بمالید | از محصولات ناخالص یا حاوی افزودنی خودداری کنید |
⚠️ موادی که هرگز نباید مستقیم روی لثهی کودک مالید:
روغن میخک خالص یا رقیقنشده، خمیر سیر خام، آسپرین یا هر قرص خردشده، و پراکسید هیدروژن غلیظ. این مواد میتوانند باعث سوختگی شیمیایی یا تحریک شدید بافت حساس لثهی کودک شوند و توصیهی ما نیستند.
اگر ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت بهبودی مشاهده نشد یا علائم بدتر شد، تأخیر بیشتر جایز نیست.
درمان عفونت لثه کودکان در طب سنتی
در طب سنتی، مواردی مانند دمکردهی بابونه، غرغرهی آبنمک یا کمی عسل طبیعی بهعنوان کمک برای کاهش التهاب موضعی نام برده میشوند. این روشها ممکن است در کاهش موقت ناراحتی مؤثر باشند، اما:
- هیچکدام جایگزین معاینه و درمان دندانپزشکی نیستند و فقط برای عفونتهای بسیار خفیف و بهعنوان مکمل کاربرد دارند
- در کودکان خردسال (بهخصوص زیر ۶ سال) به دلیل خطر خفگی یا حساسیت، باید با احتیاط بسیار و ترجیحاً پس از مشورت با پزشک یا داروساز استفاده شوند
- روغنهای اسانسی غلیظ هرگز نباید مستقیم روی لثهی کودک مالیده شوند چون میتوانند باعث سوختگی بافت شوند
بهترین آنتیبیوتیک برای عفونت لثه کودکان و دوز آن
سؤال «بهترین آنتیبیوتیک برای عفونت لثه کودکان» و «دوز آموکسیسیلین برای عفونت دندان کودکان» یکی از پرتکرارترین جستوجوهای والدین است. نکتهی بسیار مهم این است:
مصرف نادرست یا خودسرانهی آنتیبیوتیک میتواند باعث موارد زیر شود:
- مقاومت باکتریایی و بیاثر شدن آن دارو در آینده
- عوارض جانبی مانند اسهال، تهوع، استفراغ یا واکنشهای آلرژیک، که در موارد نادر میتواند شدید باشد
- در برخی آنتیبیوتیکهای خاص مانند تتراسایکلینها، لکهدار شدن دائمی دندانهای در حال رشد کودکان زیر ۸ سال (به همین دلیل این دسته اصولاً برای کودکان کوچک تجویز نمیشود)
آنتیبیوتیکهایی که معمولاً برای عفونت دندان و لثهی کودکان در نظر گرفته میشوند (فقط با تجویز و تشخیص دندانپزشک):
- آموکسیسیلین: معمولاً خط اول درمان و رایجترین گزینه، اغلب بهصورت شربت
- آموکسیسیلین همراه با اسید کلاوولانیک: برای عفونتهای مقاومتر
- کلیندامایسین یا آزیترومایسین: برای کودکانی که به خانوادهی پنیسیلین حساسیت (آلرژی) دارند
- مترونیدازول: گاهی بهصورت مکمل در عفونتهای شدیدتر یا مقاوم
دربارهی دوز و مقدار مصرف شربت آموکسیسیلین (چه شربت ۲۵۰ و چه سایر غلظتها)، عمداً از ذکر جدول محاسبه یا مقدار میلیلیتر مشخص خودداری میکنیم؛ چون دوز صحیح باید دقیقاً بر اساس وزن روز کودک، شدت عفونت، سابقهی حساسیت دارویی و نوع دقیق شربت (که غلظتهای متفاوتی در بازار دارد) توسط دندانپزشک یا داروساز محاسبه و روی نسخه درج شود؛ هر محاسبهی عمومی در اینترنت میتواند برای وزن یا سن فرزند شما نادرست یا خطرناک باشد. کافی است در ویزیت، وزن دقیق کودک را به دندانپزشک اطلاع دهید تا دوز و تعداد دفعات مصرف روی نسخه یا برچسب داروخانه برای شما مشخص شود.
شربت برای عفونت لثه کودکان؛ فقط آنتیبیوتیک نیست
والدین گاهی بهدنبال «شربت برای عفونت لثه کودکان» هستند و منظورشان لزوماً آنتیبیوتیک نیست. دندانپزشک بسته به شرایط ممکن است این موارد را هم تجویز کند:
- شربت مسکن و ضدتب (استامینوفن یا ایبوپروفن کودکان) برای کنترل درد و تب
- ژل موضعی بیحسکنندهی دهانی مخصوص کودکان برای کاهش موقت درد لثه، با دوز و دفعات محدود طبق دستور دندانپزشک
تخلیهی آبسه دندان؛ دندانپزشک چهکار میکند؟
تخلیهی آبسه دندان استاندارد طلایی درمان است. روند کار در مطب معمولاً اینگونه است:
- معاینه و رادیوگرافی: برای تشخیص دقیق محل و وسعت عفونت و بررسی اینکه آیا ریشهی دندان یا استخوان زیرین درگیر شده.
- بیحسی موضعی (یا در صورت نیاز بیهوشی): برای کودکان مضطرب، ناهمکار یا در آبسههای گسترده، بیهوشی میتواند روند درمان را بدون درد و استرس برای کودک انجام دهد.
- تخلیهی چرک با برش استریل: دندانپزشک با یک برش کوچک و استریل، چرک را بهطور کامل تخلیه میکند و فشار داخل بافت را برمیدارد؛ این کار بلافاصله درد را بهشدت کاهش میدهد. سپس محل با سرم شستوشو داده میشود.
- درمان دندان عامل عفونت: بسته به وضعیت دندان، یکی از این مسیرها دنبال میشود:
- درمان ریشه (پالپوتومی/پالپکتومی) دندان شیری: اگر دندان قابل نگهداری باشد، عصب عفونی خارج و دندان با روکش کودک ترمیم میشود.
- کشیدن دندان: اگر دندان بهشدت آسیبدیده یا نزدیک به افتادن طبیعی باشد کشیده میشود و در صورت نیاز از نگهدارندهی فضا (Space Maintainer) برای حفظ جای دندان دائمی آینده استفاده میشود.
- آنتیبیوتیک تکمیلی (در صورت نیاز): برای عفونتهای گسترده یا کودکانی با ضعف ایمنی، در کنار تخلیه تجویز میشود.
ورم لپ کودک؛ چه زمانی نگرانکننده است؟
شدت ورم لپ کودک معیار خوبی برای تصمیمگیری دربارهی فوریت مراجعه است:
| شدت ورم | اقدام مناسب |
|---|---|
| ورم خفیف، محدود به لثه و دور دندان | ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت به دندانپزشک کودکان مراجعه کنید؛ در این فاصله مراقبتهای خانگی ایمن را انجام دهید. |
| ورم متوسط، گسترش به گونه یا لپ | ظرف همان روز یا حداکثر ۲۴ ساعت ویزیت شوید؛ احتمال نیاز به آنتیبیوتیک بالاست. |
| ورم شدید، گسترش به چشم، زیر فک یا گردن | فوراً به اورژانس دندانپزشکی یا بیمارستان مراجعه کنید؛ این وضعیت اورژانسی است. |
آبسه دندان شیری کودک؛ چرا کشیدن همیشه بهترین گزینه نیست؟
بسیاری از والدین فکر میکنند چون دندان شیری «قرار است بیفتد»، درمان آن اهمیت کمتری دارد. اما:
- عفونت دندان شیری میتواند مستقیماً به جوانهی دندان دائمی زیر آن آسیب برساند
- کشیدن زودهنگام دندان شیری عفونی، در صورتی که خیلی زودتر از موعد طبیعی افتادنش انجام شود، میتواند باعث جابهجایی دندانهای مجاور و نیاز به ارتودنسی در آینده شود
- در بسیاری موارد، درمان ریشهی دندان شیری (پالپوتومی/پالپکتومی) امکانپذیر است و دندان را تا زمان افتادن طبیعی حفظ میکند، بدون اینکه نیازی به کشیدن باشد
تصمیم نهایی بین حفظ دندان با درمان ریشه یا کشیدن آن و استفاده از نگهدارندهی فضا، باید توسط دندانپزشک کودکان و بر اساس وسعت عفونت و باقیماندهی زمان طبیعی افتادن آن دندان گرفته شود.
راههای پیشگیری از آبسه دندان و لثه در کودکان
- مسواک زدن منظم دوبار در روز با خمیردندان مناسب سن کودک، از همان اولین دندان، و نظارت والدین حداقل تا ۷-۸ سالگی
- استفادهی روزانه از نخ دندان برای پاکسازی بین دندانها
- محدود کردن شیرینی، آبنبات و نوشیدنیهای شیرین، بهخصوص قبل از خواب
- عدم خواباندن کودک با شیشهی شیر یا آبمیوه در دهان
- گنجاندن غذاهای سرشار از ویتامین C (مرکبات، فلفل دلمهای، کیوی) برای تقویت سلامت لثه
- مراجعهی منظم به دندانپزشک کودکان هر ۶ ماه، حتی بدون علامت
- درمان زودهنگام هر پوسیدگی، حتی در دندانهای شیری، پیش از پیشرفت به آبسه
- استفاده از فلوراید تراپی و فیشورسیلانت طبق تشخیص دندانپزشک برای پیشگیری از پوسیدگی
- توجه به دندانقروچهی کودک و در صورت وجود، مشورت با دندانپزشک برای درمان آن
- در صورت تنفس مداوم از دهان (بهخصوص در خواب)، بررسی علت آن (مثلاً بزرگی لوزه) با پزشک کودکان
جمعبندی
آبسه دهان کودک یک وضعیت پزشکی است که نیاز به بررسی و درمان تخصصی دارد، نه ترکاندن در خانه و نه صرفاً درمانهای خانگی و طب سنتی. بهترین کاری که یک والد میتواند انجام دهد، کنترل موقت درد با روشهای ایمن (کمپرس سرد، مسکن مناسب سن) و مراجعهی سریع به دندانپزشک کودکان است.
اگر فرزند شما در اصفهان دچار آبسه دندان یا ورم لثه شده، دکتر نجمه اخلاقی، متخصص دندانپزشکی کودکان در اصفهان، آمادهی معاینه و درمان بدون استرس و بدون درد برای کودک شماست؛ بهخصوص برای کودکانی که به دلیل ترس یا سن پایین، همکاری لازم برای درمان معمولی را ندارند.
📞 برای دریافت نوبت اورژانسی یا مشاوره دربارهی آبسه دندان کودک خود، همین امروز با مطب دکتر نجمه اخلاقی تماس بگیرید. 09135659353
سوالات متدول در موردآبسه لثه دندان در کودکان
آیا آبسه دندان کودک خودبهخود خوب میشود؟
خیر. آبسه یک عفونت باکتریایی فعال است و بدون درمان تخصصی برطرف نمیشود؛ حتی اگر موقتاً بترکد و درد کم شود، کانون عفونت هنوز باقی است.
آیا آبسه دندان شیری روی دندان دائمی اثر میگذارد؟
بله، چون جوانهی دندان دائمی درست زیر ریشهی دندان شیری قرار دارد و عفونت درماننشده میتواند باعث بدشکلی یا آسیب به آن شود.
آیا میتوان بدون آنتیبیوتیک آبسه را درمان کرد؟
در آبسههای موضعی و کوچک، گاهی تخلیهی دندانپزشکی بهتنهایی کافی است. تصمیم نهایی دربارهی نیاز به آنتیبیوتیک را دندانپزشک بر اساس معاینه میگیرد.
چند روز طول میکشد تا آبسه خوب شود؟
پس از تخلیهی صحیح و شروع آنتیبیوتیک (در صورت تجویز)، معمولاً ظرف ۲ تا ۳ روز درد و ورم بهطور محسوسی کاهش مییابد، اما بهبودی کامل بافت چند روز بیشتر طول میکشد.
اگر آبسه خودش بترکد چه اتفاقی میافتد؟
گاهی آبسه خودبهخود در دهان تخلیه میشود و کودک احساس مزهی بد یا شور میکند. این تخلیهی خودبهخودی درد را کم میکند اما درمان قطعی نیست؛ کانون عفونت هنوز باقی است و باید حتماً به دندانپزشک مراجعه شود.
چرا کودکم علیرغم مصرف آنتیبیوتیک هنوز درد دارد؟
چون آنتیبیوتیک باکتری را کنترل میکند اما منبع عفونت (دندان پوسیده یا عصب مرده) را از بین نمیبرد. تا زمانی که دندانپزشک آن دندان را درمان یا خارج نکند، ممکن است عفونت دوباره فعال شود.
بهترین آنتیبیوتیک برای عفونت لثه کودکان چیست؟
آموکسیسیلین معمولاً گزینهی اول است، اما انتخاب دقیق بین آن و جایگزینهایی مانند کلیندامایسین یا آزیترومایسین (مثلاً در صورت آلرژی به پنیسیلین) و همچنین دوز آن، باید توسط دندانپزشک و بر اساس معاینهی کودک شما تعیین شود.
درمان عفونت لثهی کودک زیر یک سال چیست؟
برای نوزادان و کودکان زیر یک سال، پاک کردن ملایم دهان با گاز استریل مرطوب یا آبنمک بسیار رقیق میتواند کمککننده باشد، اما در صورت وجود تب، تورم یا بیقراری شدید، حتماً همان روز باید توسط دندانپزشک کودکان یا پزشک اطفال معاینه شود.
